sobota, 10 listopada 2018

Major Antoni Iglewski (1899-1979)

O „Ponarze" przeczytałem stosunkowo niedawno. Sam początek biogramu był już fascynujący. Zagłębiając się co raz dalej w jego historię odkryłem, że była to osoba nietuzinkowa, której niezwykłość polegała na wielkim duchu walki i miłości do Ojczyzny. Nie można pominąć jego zasług dla Kraju i rodaków. Cieszy myśl, że postać Iglewskiego jest tak wspaniale odbierana przez młodzież radziejowską, w miejscowości, z której pochodził. Pamięć po tym zasłużonym żołnierzu została utrwalona na tablicy pamiątkowej, w publikacjach, a także na filmach w portalach internetowych.

Antoni Iglewski pseudonim „Ponar” (Kujawiak, Suseł, Vanadi) – był jednym z 316 cichociemnych spadochroniarzy Armii Krajowej. Urodził się 1 stycznia 1899 r. w Radziejowie. W czasie I wojny światowej wstąpił do Wojska Polskiego. Brał udział w powstaniu wielkopolskim oraz wojnie polsko-bolszewickiej, a następnie służył w Wojsku Polskim w Grodnie, gdzie też mieszkał. Tuż przed wybuchem II wojny światowej został przeszkolony w zakresie dywersji pozafrontowej w Prusach Wschodnich. 

Po wybuchu II wojny światowej we wrześniu 1939 r., broniąc Grodna, dowodził 200 - osobowym oddziałem. Następnie przebywał na terenie Białostocczyzny, gdzie założył organizację Polska Armia w Kraju – Odcinek Łomża-Grodno. Od połowy października 1939 r. pełnił funkcję zastępcy komendanta Okręgu białostockiego Służby Zwycięstwu Polski, a później Związku Walki Zbrojnej, będących w strukturze Polskiego Państwa Podziemnego.

W czasie inspekcji na Wilańszczyźnie, w połowie października 1940 r., został aresztowany przez sowieckie NKWD. Więziono go kolejno w Białymstoku i Mińsku, a następnie trafił na moskiewską Łubiankę, gdzie był przesłuchiwany przez szefa NKWD Berię. 

Za organizowanie antykomunistycznej konspiracji, jak napisano w oficjalnym protokole, sowiecki sąd NKWD skazał go w czerwcu 1941 r., na karę śmierci. Uniknął wykonania wyroku, gdyż po podpisaniu w lipcu układu Sikorski-Majski został uwolniony i w sierpniu 1941 r. znalazł się w armii gen. Andersa, gdzie pełnił funkcję szefa kancelarii Naczelnego Dowództwa. 

Po przerzuceniu do Wielkiej Brytanii w lutym 1942 r. rozpoczął służbę w Polskich Siłach Zbrojnych na Zachodzie. Przeszedł przeszkolenie w gronie cichociemnych w zakresie działań bojowych na tyłach wroga. Na teren okupowanej Polski został zrzucony w nocy z 17 na 18 lutego 1943 r. w okolicach Mińska Mazowieckiego. Po krótkim okresie przygotowawczym został skierowany przez gen. Grota-Roweckiego do pracy w komendzie Okręgu armii krajowej Kraków. Następnie został szefem dywersji i partyzantki Inspektoratu Rejonowego „Maria”, obejmującego obwody Miechów, Olkusz, Pińczów. 

W marcu 1943 r. zorganizował pierwszy w Inspektoracie oddział partyzancki „Skrzetuski”. W sierpniu 1944 r. został dowódcą samodzielnego partyzanckiego Baonu Szturmowego „Suszarnia 106” Dywizji Armii Krajowej. Był jednocześnie zastępcą dowódcy tej dywizji. Jego oddział przeprowadził 184 akcje bojowe i dywersyjne. Po wkroczeniu w 1945 r. na teren Inspektoratu wojsk sowieckich, zagrożony aresztowaniem wyjechał do Ostrowa Wielkopolskiego. Po zakończeniu II wojny światowej działał w konspiracyjnej organizacji „Nie”, Delegaturze Sił Zbrojnych na Kraj i Zrzeszeniu „Wolność i Niezawisłość”.

Mieszkał w Gdyni, Gdańsku i Wrocławiu. W 1948 r. został aresztowany i wywieziony do Krakowa. W 1953 r. został skazany na 8 lat więzienia. Wyszedł na wolność na mocy amnestii w 1956 r. Zamieszkał i podjął pracę we Wrocławiu. Aktywnie udzielał się w środowisku cichociemnych. Napisał autobiografię pt. „Ponar – wspomnienia z lat 1939-1945”, a także kilka artykułów do „Wojskowego Przeglądu Historycznego”. Zmarł 27 stycznia 1979 r. Zgodnie z jego życzeniem pochowany został na cmentarzu w Radziejowie.

Antoni Iglewski został odznaczony: Orderem Virtuti Militari V klasy, Krzyżem Niepodległości z Mieczami, Krzyżem Walecznych (czterokrotnie), Wielkopolskim Krzyżem powstańczym, Krzyżem Armii Krajowej, Krzyżem Partyzanckim i wieloma innymi. Służył w: 5 PP, 14 PP, 31 PP, 81 PP, Oddział II SG, 106 DP AK.

W 2010 r. na budynku Liceum Ogólnokształcącego im. Władysława Łokietka w Radziejowie została umieszczona tablica upamiętniająca „Ponara”. W Izbie Regionalnej w Radziejowie również można poczytać o „Ponarze”. Dom rodzinny Iglewskiego nadal istnienie.

Opracowanie, B. Grabowski: źródła: Armia Krajowa – szkice z dziejów Sił Zbrojnych Polskiego Państwa Podziemnego, pod red. K. Komorowskiego, Warszawa 1999; Ulotka przygotowana przez liceum ogólnokształcące im. Władysława Łokietka w Radziejowie; A. Zechenter, IPN Kraków: Kresowe Westerplatte, 17 września 2013.

środa, 7 listopada 2018

"Kruszwica w starej fotografii"

Fot. Przemysław Bohonos MojaKruszwica


Z okazji obchodów 100.rocznicy odzyskania Niepodległości mamy przyjemność zaprezentować wspólny efekt pracy Gminy Kruszwica, Miejsko-Gnminnej Biblioteki Publicznej w Kruszwicy, Fundacji Modrak, Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego oraz redakcji portalu Twoja Kruszwica. Wystawę mogą państwo obejrzeć przy kolegiacie kruszwickiej. Archiwalia pochodzą z Cyfrowego Archiwum Tradycji Lokalnej działającego przy Miejsko-Gminnej Bibliotece Publicznej im. Stanisława Przybyszewskiego w Kruszwicy.

Serdecznie zapraszamy !!!

Kujawski taniec i muzyka - wesele

Kujawiacy uwielbiają tańczyć, niegdyś taniec i muzyka były związane z każdą ważniejszą uroczystością na wsi i mieście tego regionu. Nie mogę sobie wyobrazić wesela bez tańca. Na Kujawach muzyka i taniec były bardzo ważnym punktem każdych zaślubin. W kościele grał organista, śpiewał chór, na weselu grali muzykanci. Tańczyli wszyscy nie zależnie od wieku, dochodziło czasem do takich sytuacji, że goście którzy przybyli na wesele już wcześniej i byli częstowani posiłkami rano podtańcowywali sobie. Kapela przybywała do weselników już rano, witała muzyką przychodzących gości, zwłaszcza starszych i znaczniejszych, ale na dobre muzykanci rozkręcali się z chwila przybycia orszaku weselnego – po przywitaniu młodej pary, po krótkiej przemowie starszego drużby i poczęstunku. 

Prawdziwy taniec wiejski na Kujawach różni się bardzo od tego tańca, który znamy ze sceny ludowej. Tańczący zwracali się w stronę kapeli i skupiali wokół kapeli, a w przypadku wesela, także wokół młodej pary, nigdy nie kierowali się ku przyglądającym się. Scena narzucała ustawienie się i kierowanie grupy tanecznej ku publiczności, ku widowni. Inna sprawa, że nie było na wsi tańczenia tak, jak na znanych nam zabawach czy wieczorkach towarzyskich: kiedy muzyka zaczyna grać, mężczyźni wstają, by prosić partnerki do tańca. Na wsi rozpoczęcie tańca wyglądało inaczej. Tancerz stając przed kapelą z wybraną partnerką śpiewał jakąś przyśpiewkę (żartobliwą -krótką), ona najczęściej mu odśpiewywała, muzykanci podchwytywali melodię i zaczynali taniec. Do nich dopiero dołączali inni. Był też inny sposób, polegający na tym, że tancerz rozpoczynał taniec stając przed kapelą i wołając: - Kapela! Chodzonego! (albo owczarzyka, czy kujawiaka). Tańce na ogół nie były zbyt długie, kapela chcąc zapewne zarabiać więcej pieniędzy, niekiedy dość szybko kończyła melodię, a kolejny tancerz miał szansę popisać się dowcipną, zgrabną przyśpiewką. Na weselu do zaczynania tańców miał pierwszeństwo główny - pierwszy drużba.


Kapela znana z utworu F. Becińskiego „Wesele na Kujawach” składała się ze skrzypiec, klarnetu i basów. Był to tradycyjny zestaw instrumentów. R. Lange, etnomuzykolog, z ramienia Muzeum etnograficznego w Toruniu przeprowadził badania tańca i muzyki ludowej na Kujawach w latach 60-tych, nagrał dwie tradycyjne kapele kujawskie, które udało mu się skompletować. Kapela Kempy grała na dwóch parach skrzypiec, flecie i basach, kapela Szelążka na skrzypcach, klarnecie i basach (lub dwóch parach skrzypiec i basach). 

Jeśli chodzi o śpiew, istotna wskazówkę podaje B. Krzyżaniak w „Folwark Kujaw”, odnosi się ona do praktykowanej niekiedy dawniej przedweselnej zabawy zmówinowej (zaręczynowej), podobnie było na weselu. Zazwyczaj obecna była dobra śpiewaczka weselna (późniejsza swaszka), która odpowiednio dobranymi śpiewkami umiała wprowadzić dobry nastrój wśród zebranych osób. 

Główną zasadą w tańcu kujawskim było utrzymanie się w jednostajnym, płynnym wirze. Tańce polegały na podążaniu gromady tanecznej uformowanej parami, za parą przodkującą. Taniec musiał być płynny, czasami tancerze dla popisu stawiali sobie kieliszek lub szklankę na głowie lub kapeluszu, najlepsi nie uronili ani kropelki. Oczywiście najbardziej popularnym tańcem był Kujawiak, przyjęty także przez miejscowe dwory, przerabiany, pokazywany na balach w stolicy i większych miastach, z czasem podniesiony do rangi polskich tańców narodowych.


Popularne były także marsze – kapela ustawiona w progu domu weselnego witała marszem wracających z kościoła gości, którzy kroczyli „gromadą”, stosując niekiedy ozdobniki omówione w chodzonym, powiewanie chusteczkami, przytupnięcia, uniesienie ręki w górę. Tańcom towarzyszyło często klaskanie. Po kilku okrążeniach podwórza marszem, przenoszono się do izby na tańce.

Dobrzy muzykanci cieszyli się sławą w całej okolicy, byli sowicie opłacani i częstowani przysmakami.  Z czasem, gdy zabrakło tancerzy i śpiewaków weselnych i przestano tańczyć w dawny sposób, kapele na Kujawach nie były już potrzebne. Taniec i muzyka nie mogły bez siebie istnieć, jedno i drugie było ze sobą związane. Jakaś część dawnej muzyki zachowała się w pamięci i folklorze Kujaw. Dziś możemy oglądać występy zespół ludowych na scenie, jest to nieco inny taniec niż ten, który znamy z opowieści naszych przodków, ale posiada on wiele elementów zaczerpniętych z tradycji.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: Dobrzyńsko-Kujawskie Towarzystwo Kulturalne i Towarzystwo Miłośników Kujaw w Radziejowie, Frnaciszek Beciński, Wesele na Kujawach, pod red. J. Schab i J. Kalafus, Włocławek 1996; B, Krzyżaniak, A. Pawlak, J. Lisakowski, Kujawy, cz. I – teksty 1974, cz. II – melodie 1975, Polskie Wydawnictwo Muzyczne, Kraków; J. Klimaszewska, Kujawy, Stan badań etnograficznych, Muzeum Etnograficzne w Toruniu, Toruń 1981; O. Kolberg, Lud, jego zwyczaje, sposób życia, mowa, podania, przysłowia, obrzędy, gusła, zabawy, pieśni, muzyka i tańce, seria III Kujawy, cz. 1, Warszaw 1867, wyd. II, Dzieła wszystkie, t. 3, Wrocław 1962; R. Kurier, Ludowe obrzędy i zwyczaje weselne na Kujawach, Warszawa-Poznań 1975; R. Lange, B. Krzyżaniak, Al. Pawlak, Folwark Kujaw, Warszawa 1979, Atlas Polskich Strojów Ludowych, Kujawy, Poznań 1953. Fot. https://sites.google.com

sobota, 3 listopada 2018

Zamek w Radziejowie w XVII/XVIII w.

Opis zamku w Radziejowie znany jest z lustracji z 1616 r., był wówczas zaniedbany, popadał w ruinę, w podobnym stanie było jego otoczenie, zabudowania gospodarcze. Opis z lat 1628-1632 potwierdza  poprzedni, dodatkowo dowiadujemy się, że potrzebne były naprawy w czterech izbach, w których stały piece w stanie dobrym. W zamku znajdowały się dwie komory na dole. Sklepik w ścianie przymurowany. Akta grodzkie chowano na dole, a na górze znajdowała się piata izba – murowana. Stajnia była w bardzo złym stanie, lustrator stwierdził, że trzeba ją od nowa odbudować. Remontu potrzebowała także gliniana kuchnia. Podobnie było z młynem końskim – stan stwierdził inwentarz z 1767 r. 

Inwentarz z roku 1775 r. przekazuje nam szczegółowy opis dworu. Dowiadujemy się, że zamek był „dookoła parkanem obtoczony, do niego wrota od miasta na obłąkach dwoiste, przy nich fortka”. Po wojnach szwedzkich niewiele z zamku radziejowskiego przetrwało. Jedynym reliktem dawnej warowni była wieża i przybudowany do niej dom – kancelaria oraz budynki: dwa domki, austeia ze stajnią w rynku, browar na dole za kancelarią, karczma nie daleko browaru, młyn koński oraz wiatrak, na górach za szkołą ojców Pijarów. Istnieje także krótki zapis z 1777 r. o ruinie dawnej siedziby starostwa. 

W XIX w. jedynym śladem po zamku było wzgórze, nazywane przez mieszkańców „Zamczyskiem”. Dziś i te ślady powoli przesłania kurtyna czasu.

Zachowane materiały nie dają, żadnych konkretnych informacji o powstaniu i budowie zamku czy jego wyglądzie w okresie największego znaczenia w XVI w. Przypuszczać możemy, że spełniał zamek funkcję głównie administracyjną, sądowniczą i kontrolną. 

Zamek był siedzibą starostwa. Źródła nie przekazują dokładnej daty jego utworzenia, ale w inwentarzu z 1494 r. jest ono wymienione jako część dóbr starostwa brzeskiego. Starostwo radziejowskie istniało do XVIII w.

Według Z. Guldona do starostwa radziejowskiego w drugiej połowie XVI wieku należało 17 osad, a posiadało ono 133,5 łanów ziemi. Osady starostwa radziejowskiego skupiały się wokół miasta, na dobrych, czarnoziemnych glebach. Ponadto do starostwa należały osady Skulsk i Skulska Wieś, leżące w powiecie kruszwickim.

W XVII w. starostwo w Radziejowie obejmowało: Radziejów, Skulsk, Stary Radziejów, Skotniki, Płowce, Czołowo oraz było właścicielem 9 łanów ziemi. Według lustracji z 1629-1632 starostwo czerpało dochody z miasta Radziejowa w wysokości 698 fl. Rocznie.

Opracowanie B. Grabowski, źródła: J. Bieniak, Przynależność administracyjno-polityczna kasztelanii nadgoplańskich w latach 1267-1327, z. 20, Historia II, Toruń 1966, s. 61-62; M. Nielińska, Kancelaria Władysława Łokietka w latach 1296-1299 Studia Źródłoznawcze, t. XI, s. 21-80; Rys historyczny Kujaw do połowy XV wieku, publikacja J. Danielewicz i K. Rolirad, Bydgoszcz 1982; Z. Guldon, Lokacje miast kujawskich i dobrzyńskich w XIII-XXV w. „Ziemia Kujawska”, t. II, s.  32; Inwentarz dóbr starostwa brzeskiego na Kujawach 1494m W. Posadzym H. Kowalewicz, 1956 t. II, z. 2; Inwetarze z lat 1767 r. AGAD, ASK, Dz. 56 z. 14, z 1777 r. AGAD, ASK Dz. 56 r. 14; Lustracja 1564-1565, A Tomczak, C. Chryzko, J. Włodarczyk, Bydgoszcz 1963; Lustracja województw wielkopolskich i kujawskich 1628-1632, cz. III, Bydgoszcz 1967.

środa, 31 października 2018

Organizacja życia kulturalnego po II wojnie światowej - powiat inowrocławski

Tuż po II wojnie światowej, w naszej okolicy zaczął działać Referat Kultury i Sztuki Zarządu Miejskiego w Inowrocławiu, pod kierownictwem Tadeusza Kaliskiego. Działał również Referat Kultury Starostwa Powiatowego w Inowrocławiu kierowany przez Henryka Czamana.

Praca tych organów zasługuję na kilka słów opisu, gdyż zgromadzone zostały teczki mówiące sporo o życiu w powojennych realiach naszego powiatu. Opisano program teatralny, chóry, pisano o sztuce i zbiorach muzealnych, szkolnictwie muzycznym, plastyce, a także o ochronie zabytków. 

Pierwsze sprawozdanie referatu Kultury i Sztuki Starostwa Powiatowego w Inowrocławiu ukazało się 4 maja 1945 r. zawarte są w nim informację dotyczące organizowania chórów i orkiestr. Opieką nad chórami i orkiestrami zajmował się Witold Kocikowski. W 1946 r. funkcjonowało – Nadgoplańskie Towarzystwo Śpiewu i Muzyki w Kruszwicy, Towarzystwo Śpiewu „Harmonia” w Szadłowicach oraz Towarzystwo Śpiewu „Paderewski” w Gniewkowie. 

Już w 1946 r. swoją działalność rozpoczął teatr przy Gimnazjum im. J. Kasprowicza. Odgrywane była sztuka pt. „Damy i huzary” w Inowrocławiu, Jordanowie, Jerzycach i Gniewkowie.

W Kruszwicy uratowano część zbiorów z Muzeum Miejskiego: eksponaty z dziedziny numizmatyki, stare kujawskie meble, okazy ptactwa nadgoplańskiego oraz stroje kujawskie (jedyne na Kujawach). W 1946 r. dokonano otwarcia Kujawskiego Muzeum Nadgoplańskiego, które prowadził Maksymilian Knoll.

W archiwach znajdują się informacje o podjęciu prac zmierzających do zabezpieczenia zbiorów prywatnych – Trzcińskich z Ostrowa nad Gopłem oraz Donimirskich z Kołudy Małej. Rodzina Trzcińskich posiadała cenne książki z XVI i XVII wieku, które planowano przekazać do powstającej biblioteki uniwersyteckiej w Toruniu. 

Z referatów wynika również, że zorganizowano Związek  Zawodowy Plastyków Kujawskich, celem którego była współpraca artystów wszystkich dziedzin sztuki. Do maja 1945 r. związek ten zorganizował 3 wystawy: malarstwa olejowego, akwareli oraz grafiki. W archiwach Starostwa Powiatowego w Inowrocławiu znajduje się sporządzony 28 maja 1945 r. spis dzieł sztuki zabezpieczonych przez gmach Starostwa. Wśród nich: olejne portrety Trzcińskich i von Hahnów „Portret artysty” Jacka Malczewskiego.

Powstało także Towarzystwo Przyjaciół Nauki, Literatury i Sztuki, zrzeszające plastyków, muzyków, literatów, ale także prawników i ekonomistów. W archiwum znajduje się notka o tym, że w Sławsku Wielkim przebywał i pracował badacz twórczości J. Kasprowicza - Stanisław Waszak, a także sprawozdanie o wieczorze recytatorskim poezji zorganizowanym przez Towarzystwo PNLiSz: spotkania poświęcone twórczości Jastruna, Tuwima i Słonimskiego w janikowskiej cukrowni.

Amatorskie kółka sceniczne powstawały w Jaksicach, Parchaniu i Modliborzycach. Przedstawienia odbywały się z okazji świąt, już w 1945 r. W następnym roku odnotowano 31 przedstawień amatorskich w naszej okolicy.

Referat zajmował się także rejestracją kościołów i innych budowli zabytkowych. Do ochrony przypisano: kościoły w Kościelcu, Kruszwicy, Gniewkowie, Ostrowie koło Janikowa, Ostrowie nad Gopłem i Pieraniu oraz ruiny wieży w Kruszwicy, a także zabytkowe pałace: Kościelec, Kołuda Mała, Kaczkowo, Ostrowo nad Gopłem. W Kolegiacie kruszwickiej oraz Ostrowie janikowskim przeprowadzono w 1945 r. niezbędne prace związane z naprawą dachu, w Kościelcu wyremontowano dach główny oraz kaplice. Zachowały się także zapiski o pracy Zygmunta Zakrzewskiego  przed wojną. Akta Starostwa zawierają sporo informacji o wykopaliskach w naszym powiecie.

Sprawozdania dotyczą także działalności referatu kultury i sztuki poświęcone opiece nad grobami, ekshumacjom osób poległych w czasie okupacji oraz zabezpieczeniu miejsc kaźni, np. w Rożniatach i Gniewkowie.

Referat Kultury Zarządu Miejskiego w Inowrocławiu donosił także o powstaniu Publicznej Bibliotece Miejskiej otwartej 26 stycznia 1947 r. Biblioteka liczyła 2500 tomów w sierpniu tego roku. Liczne były wykłady z dziedziny literatury organizowane przez Towarzystwo Przyjaciół Nauki, Literatury i Sztuki w Inowrocławiu.

Akta zawierają również informację z działalności świetlic zakładowych, przykładowo w 1947 r. w Kopalni Soli było: 6 stolików, 40 krzeseł, warcaby i szachy.

W III kwartale 1949 r. na wykopaliska w Kruszwicy władze wojewódzkie przeznaczyły 2 500 000 zł, z 3 388 767 zł przewidzianych w budżecie na zabytki, przy czym na mury w Grudziądzu – 500 000 zł. Muzeum Nadgoplańskie w Kruszwicy nie otrzymało wówczas żadnych subwencji. Dwa lata wcześniej na remont dachu w Kościelcu przeznaczono 200 000 zł.

W aktach gminnych rad narodowych z lat 1945-1954 nieomal nie występują materiały o życiu kulturalnym wsi. Wyjątkiem jest gmina Chełmce, której znajdujemy teczki poświęcone bibliotekom i czytelnikom, a także teczki o sprawach kultury i oświaty, z lat 1947-1949 dla gminy Inowrocław-Zachód, Kruszwicy, Dąbrowy Biskupiej i Gniewkowa.

Podsumowując należy stwierdzić, że na podstawie akt można dowiedzieć się sporo o życiu kulturalnym w okresie powojennym. Ratowano zabytki i podjęto kroki zmierzające do krzewienia i rozwijania kultury.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: L. Wakuluk, Życie kulturalne w powiecie inowrocławskim w latach 1945-1950 – materiały źródłowe w: Z Dziejów Kujaw i Pałuk, Inowrocław 2005; Archiwum Państwowe w Bydgoszczy Oddział w Inowrocławiu/APB O/Ino.,/, Starostwo Powiatowe w Inowrocławiu 1945-1950,/, sygn. 661-680; Archiwum Państwowe w Bydgoszczy,/APB/,Urząd Wojewódzki w Bydgoszczy/UWPB/, sygn. 3120-3125. Fot. Inowrocław po wyzwoleniu w: ino.online

wtorek, 30 października 2018

"Wdzięczni za wolność"

Znakomity pomysł Katolickiego Stowarzyszenia Młodzieży z Kruszwicy na uczczenie 100 rocznicy odzyskania niepodległości. Młodzież katolicka pod hasłem „Wdzięczni za wolność” postanowiła pokazać, że kruszwiczanie czują się częścią Polski. Dnia 11 listopada o godzinie 11:00 w kościele pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Kruszwicy odbędzie się msza święta za Ojczyznę. Po mszy mieszkańcy odśpiewają wspólnie „Mazurka Dąbrowskiego” - Hymn Polski, a następnie zostanie zrobiona wspólna fotografia, która z pewnością będzie pamiątką na długie lata po wydarzeniach z 2018 r. zorganizowanych przez nasze KSM.

Patriotyzm to poczucie tożsamości narodowej, przynależność do ojczyzny i branie odpowiedzialności za nią, a także gotowość do poświęceń dla niej. W przeszłości kruszwiczanie wielokrotnie pokazali, że pojęcie patriotyzmu nie jest im obce. Dali temu wyraz na łamach „Dziennika Kujawskiego” i w czasie zaborów w strajkach szkolnych. Mieszkańcy naszego miasta, nasi przodkowie brali udział we wszystkich powstaniach narodowych przeciwko zaborcom i okupantom. W końcu w 1919 r. wywalczyli sobie wolność. Dnia 11 listopada po 100 latach od wybuchu powstania wielkopolskiego, Kruszwica podziękuje za poświęcenie ochotników z Wielkopolski i Kujaw. Pamiętajmy, że w tym dniu uczcimy Święto Niepodległości i odzyskanie niepodległości przez polaków.

Cieszy fakt, że młodzi kruszwiczanie wedle własnych możliwości, swoimi siłami włączają się w obchody niepodległościowe. Miło patrzeć, gdy pod pomnikami bohaterów narodowych i w innych miejscach pamięci pojawiają się kwiaty i znicze. Wszyscy mamy w sercach Polskę, bądźmy tego dnia razem i odśpiewajmy te kilka strof „Mazurka Dąbrowskiego”. Wspieramy KSM i zachęcamy do dalszych działań – zarząd Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego.

Wdzięczni za wolność”


Organizator wydarzenia: Katolickie Stowarzyszenie Młodzieży Oddział w Kruszwicy, patroni: Fundacja Modrak, Nadgoplańskie Towarzystwo Historyczne, pomoc w organizacji: parafia pw. Świętej Teresy od Dzieciątka Jezus w Kruszwicy.

sobota, 27 października 2018

Dwór w Tarnowie

Tarnowo to niewielka wieś położona w województwie kujawsko-pomorskim, powiecie inowrocławskim, gminie Kruszwica. Pierwsze wzmianki o wsi pochodzą z XIV w. W dokument z 1311 r. wymienia właściciela wsi  o imieniu Siczest syn Wojciecha, źródło z 1357 r. Ninogniewa. W Kodeksie Dyplomatycznym Polski znajdujemy w 1487 r. dziedzica Tarnowa Stanisława, w którego rękach był również Tarnówek. 

Tarnówko leży na południe-wschód od Kruszwicy, na południo-wschodnim brzegu jeziora Kicka. W r. 1487 układał się w Radziejowie Stanisław z Tarnówka z biskupem włocławskim, względem granic od strony Kicka, własności biskupów włocławskich. Zachodzące w rozgraniczeniu jeziorko Tarnowskie zdaje się być południową częścią jeziorka Kicko.  Około 1557-1582 należało Tarnówko do Mikołaja i Wojciecha Tarnowskich; było tam wówczas 3 zagrodników, 2 rybaków i 1 łan kmiecy. Po tarnowskich wieś objęli Jaczyńscy, a później Kozłowscy.

W latach 1577-1566 dziedzicami obu wsi byli Mikołaj i Wojciech. W drugiej połowie XVI w. wieś była częścią parafii Chełmce. W XIX w. wieś należała do Franciszka Koffa, dziedzica, który wraz z żona Julianą Milewską zarządzał majątkiem. Mieli dwóch synów: Józefa Dominka (1821-1863) i Leona Jerzego. Józef ożenił się z Anną Juchniewicz, z którą miał syna Ernesta Franciszka (1847-1895). Drugą żoną Franciszka była Zofia Kossakowska, z którą miał syna Edwarda (1830-1894). W 1895 r. We wsi było zaledwie 5 domów, zamieszkanych przez 144 ludzi (129 katolików i 15 ewangelistów). Majątek liczył 322 ha.

Pod koniec XIX w. we wsi obok folwarku istniała także cegielnia. Specjalizacją folwarku była hodowla koni. W 1920 r. majątek wraz z dworem kupił prawnik, poseł, minister byłej Dzielnicy Pruskiej - Władysław Seyda (1863-1939). W latach 1924-1929 sprawował funkcje Prezesa Sądu Najwyższego. W czasie okupacji Niemieckiej (1939-1945) majątkiem zarządzali Niemcy. Wznieśli oni silosy w miejscu, gdzie wcześniej stała obora, zmienili nazwę wsi na Schlechen. 

W latach 1975-1998 wieś położona była w województwie bydgoskim. Według Narodowego Spisu powszechnego z 2011 r. we wieś liczyła 140 mieszkańców.

W osadzie znajdował się dwór późnoklasycystyczny z drugiej połowy XIX w. Budynek piętrowy miał kształt prostokąta, fasada była zwrócona na zachód. W prawej części fasady znajdowała się wieża. Dwór otoczony był parkiem z XIX w. o powierzchni 2,9 ha. W okolicy znajdował się również sad. Po wojnie dwór przeszedł w ręce prywatne, a wieś powróciła do pierwotnej nazwy - Tarnowo. Znajdowało się w obiekcie kilka mieszkań. Niestety budynek popadł w ruinę i został rozebrany. 

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i Innych Krajów Słowiańskich, 1880-1902; www.polskiezabytki.pl GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku, stan z 31.03.2011 r. E. Callier, Monografia Kruszwicy 1895 r. Fot. http://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/10409/Tarnowo

środa, 24 października 2018

Troszkę z historii kościoła Imienia Najświętszej Maryi Panny w Inowrocławiu

Nie ma wątpliwości, że Romański kościół pod wezwaniem Imienia Najświętszej Maryi Panny w Inowrocławiu jest najstarszym zabytkiem Inowrocławia. Granitowa świątynia zbudowana była na dawnym miejscu pochówku. Ślady osadnictwa w miejscu budowy świątyni sięgają nawet 500 lat p.n.e. do epoki żelaza. Ludność kultury łużyckiej składała tu, w glinianych naczyniach, spalone kości zmarłych.

Kościół powstał prawdopodobnie z inicjatywy księcia Leszka Bolesławowica, za datę budowy przyjmuje się rok 1186, koniec panowania Leszka, fundatora kościoła. Kościół budowano długo, w kilku etapach, dlatego potrzebne były pieniądze i nowi fundatorzy. I tak współfundatorami kościoła stali się: Konrad, Bolesław, ojciec jego Mieszko Stary i może jeszcze syn Konrada Kazimierz, od 1231 r. władca suwerennych, wydzielonych z dzielnicy mazowieckiej Kujaw. Kościół oddano do użytku 6 października 1233 r., w tym dniu biskup Michał wraz z Duchowieństwem kujawskim odbyli w nim synod diecezjalny. Możemy się domyślać, że Synod obradował w ukończonym, poświęconym i konsekrowanym kościele parafialnym.

Od 1231 r. dzielnicą władał Kazimierz I, a na stolicę swych ziem wyznaczył Inowrocław, miasto bogate w sól. Podniosło to rangę kościoła - kolegiaty jako jednego z ważniejszych kościołów książęcych w księstwie. Rezydujący przy kościele kanonicy pewnie uczestniczyli w życiu dworu i pracowali w kancelarii książęcej. Obsługiwali także drewnianą kaplicę pod wezwaniem św. Mikołaja, patrona kupców, zbudowaną około przełomu XII i XIII wieku pośrodku nowego placu targowego miasta, położonego niedaleko targu, zlikwidowanego po wzniesieniu kościoła Im. NMP.

W dokumentach pochodzących z XIV w. pojawia się pierwszy znany z imienia proboszcz kolegiaty – magister Piotr, kapłan z uniwersyteckim wykształceniem, wcześniej był proboszczem gniewkowskim. Był kapelanem książęcym, na dworze pełnił funkcję podkanlerza, od 1325 r. był także kanonikiem kruszwickim i dziekanem inowrocławskim. Inowrocławskim proboszczem był w latach 1318-1328.

Parafia inowrocławska należała do diecezji włocławskiej. Inowrocław należał do archidiakonatu kruszwickiego, istniejącego już w XII w., na pewno w pierwszej połowie XIII wieku. Miasto było siedzibą dekanatu. Po raz pierwszy dekanat inowrocławski wzmiankowany w źródłach był w 1325 r. (był jednym z najstarszych w diecezji). Dekanat obejmował 16 parafii: Barcin, Branno, Brudnię, Dźwierzchno, Gniewkowo, Górę, Inowrocław, Jaksicę, Kobielice, Kościelec, Lisewo, Liszkowo, Parchanie, Pieranie, Płonkowo i Tuczno. W XVI w. do dekanatu należały 23 parafie i kościół filialny z okręgiem duszpasterskim.

We wrześniu 1431 r. w wyniku wojny z krzyżakami, miasto i kościoły zostały spalone. Kościół znalazł się w tarapatach finansowych. Kolejne wojny niszczyły miasto i ludność, nie oszczędzały kościołów. W XVII stuleciu wojna ze Szwedami, wojna północna z lat 1700-1721. Za każdym razem zbierano fundusze na remont i ocalenie kościoła. W drugiej połowie XVIII w. kościół był w ruinie, budynek groził zawaleniem. W drugiej połowie XVIII w. dokładniej w 1779 r. zwaliła się jedna ze ścian (przy prezbiterium) i sklepienie. Próbowano szybko wyremontować kościół jednak zrobiono to niedokładnie. W 1816 r. władze pruskie zamknęły kościół, spękane mury zagrażały życiu przebywających w nim ludzi. Dodatkowo w nocy, z 3 na 4 grudnia 1834 r. wybuchł pożar w świątyni, niedaleko uderzył piorun i zajął się folwark kościelny pożerając także świątynie. Spłonęły wszystkie sprzęty kościelne, sam kościół spłonął doszczętnie. Po takim ciosie został nazwany Ruiną.

Mijały lata, ruiny dawnego kościoła stały się symbolem miasta, opisywanym w licznych publikacjach. Ukazywały się na obrazach, powstawały szkice itp. Władze pruskie otoczyły obiekt opieką. Ruina doczekała się kapłana, który doprowadził ją do dawnej świetności. Mowa o księdzu Antonim Laubitzu (1861-1939). Dzięki jego staraniom odbudowano w zachwycającym tempie kościół. Roboty rozpoczęły się w 1900 r. a już w 1901 r. zaczęto wyposażać wnętrze świątyni. Kościół rekonsekrował w dniu 25 sierpnia 1929 r. jego odnowiciel ksiądz Antoni Laubitz, wówczas biskup sufragan gnieźnieński.

W czasie okupacji niemieckiej w latach 1939-1945, kościół został zamknięty i zamieniony z rozkazu władz na magazyn. Świątynie zrabowano, a księdza proboszcza Grzegorza Handke aresztowano i osadzono w obozach koncentracyjnych, między innymi w Stuthofie i Dachau. Co ciekawe kościół kolejny raz odbudowano (właściwie odremontowano, jego stan nie był tak kiepski jak po wojnach z Szwedami) i oddano do użytku w 1966 r. Po 400 latach, ponownie erygował parafię Imienia Najświętszej Maryi Panny, w dniu 3 maja 1980 r. kardynał prymas Wyszyński.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie, Wizytacje 1582, 1585, 1669, 1721, 1730, 1743, 1779-1780; Archiwum Parafii Imienia Najświętszej Maryi Panny; kronika parafialna; C. Sikorski, Kościół Imienia Najświętszej Maryi Panny w Inowrocławiu, Inowrocław 1991; Dokumenty kujawskie i mazowieckie, wyd. B. Ulanowski, Kraków 1888, s. 177, nr 7; Rocznik kapituły gnieźnieńskiej, Monumenta Poloniae historica, series nowa, Warszawa 1962, s. 4; M. Biskup, Dzieje miasta w średniowieczu, (w:) Dzieje Inowrocławia, pod red. M. Biskupa, Warszawa 1978.

sobota, 20 października 2018

Odbudowa Radziejowa po II wojnie światowej

W styczniu 1945 r. mieszkańcy Radziejowa byli znów wolni. Przed ludnością kujawską stanęło ważne zadanie odbudowy miasta, gospodarki i kultury. Już 12 lutego 1945 r. wybrano miejską Radę Narodową liczącą 16 członków. W marcu 1945 r. wybrano Kolegium Zarządu Miejskiego, z burmistrzem Józefem Jadachem na czele.  Władze musiały odbudować i naprawić zniszczone w czasie działań wojennych domy i budynki gospodarcze. W Radziejowie na 295 budynków mieszkalnych, 43 zostały zniszczone i uszkodzone. Ponad 20 % budynków gospodarczych nie nadawała się do pracy i została zburzona, na 365 obiektów – 108 zburzono. Również miejscowa szkoła wymagała remontu, co nastąpiło 5 lutego 1945 r.

Ciężkim zadaniem dla władz miasta było uruchomienie olejarni i młyna elektrycznego. Ostatecznie udało się wznowić działalność zakładów 15 maja 1945 r. Do grudnia 1945 r. uruchomiono także działalność handlową 40 sklepów różnych branż, w tym: koloniolno-spożywcze 14 sklepów, wyrobów tytoniowych 2 sklepy, wikliniarskie 1 sklep, warzyw i owoców 2 sklepy. 

Uruchomiono także zakłady rzemieślnicze: blacharskie, dekarskie, krawieckie, fryzjerskie, kowalskie, stolarskie, szczotkarskie, kominiarskie, kołodziejskie, malarskie, szewskie, zegarmistrzowskie, ślusarskie i siodlarskie. 

Władze odbudowały także drogi, przełożono bruk na ulicy 1 Maja, na rynku postawiono nowe ławy, przy rzeźni dobudowano flaczarnię, przy ulicach pojawiły się dziesiątki drzew, utworzono szkółkę leśną, uchwalono budowę biblioteki, otwarto szkołę podstawową, gimnazjum, publiczną szkołę średnią zawodową oraz przedszkole. Miejska Rada Narodowa w 1946 r. przeznaczyła także spore fundusze na opiekę społeczną i bezpieczeństwo publiczne, jednak w tym roku najwięcej pieniędzy z budżetu miasta wydano na odbudowę dróg i placów budowy, a także na oświatę. Utworzono także ogrody działkowe na obszarze 19 ha ziemi. W roku 1947 r. został otwarty przytułek dla starców, łaźnia, a rzeźnię miejską otoczono ogrodzeniem. Powstał także Ośrodek Zdrowia na terenie Radziejowa zatrudniający lekarza i pielęgniarkę. 

Wkrótce na terenie miasta zaczęły działać: Koło Łowieckie,  Chór Cecyliańskiego, Towarzystwo Śpiewu im. Stanisława Moniuszki, Koło Społecznego Komitetu Radiofonizacji Kraju, Związek Samopomocy Chłopskiej, Oddział PCK, ZHP przy gimnazjum i szkole powszechnej, Związek Zawodowy Pracowników Drogowych w Radziejowie, Związek Zawodowy Pracowników Przemysłu Spożywczego, Pracowników Spółdzielczych, Prywatnych Kupców, Stowarzyszenie Ogródków Działkowych, Caritas, Komitet Opieki Społecznej, Ochotnicza Straż Pożarna i wiele innych instytucji kulturalnych, oświatowych i społecznych.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: Monografia powiatu włocławskiego, Włocławek 1968, B. Głębowicz, Wyzwolenie powiatu i kształtowanie się władzy ludowej w latach 1945-1947, s. 115; B. Dolata, Wyzwolenie Polski 1944-1947, Warszawa 1966, s. 346; B. Gębowicz, Zarys dziejów i działalność Pomorskiego Okręgu związku Nauczycielstwa Polskiego 1920-1966, Warszawa 1969, s. 117-120; S. Turowski, Działalność władz miejskich i życie gospodarcze Radziejowa w latach 1945-1948, Bydgoszcz 1982; fot. Młyn parowy 1930 r. Radziejów, ul. Brzeska [z:] fotopolska.eu

środa, 17 października 2018

Dwór Piaski i rys historyczny wsi

Wieś Piaski leży w Kujawach Zachodnich w odległości 8 km na wschód od Kruszwicy i około 24 km na południowy wschód od Inowrocławia.

Edmund Callier pisał: Piaski na wschód od Kruszwicy, bliżej Radziejowa, w pasie byłego zaboru pruskiego. W r. 1250 książę Kazimierz potwierdzając posiadłości biskupów kujawskich, wymienia między innymi Piaski, które następnie przeszły w posiadanie kapituły kruszwickiej; r. 1383, podczas zaburzeń domowych, spustoszyli tę osadę stronnicy Domarada. Około r. 1560 posiadali tu Felix Wolski 3 łany kmiece i 2 zagrodników, Wojciech Szuba 1 łan i 2 zagrodników, Wacław Sowa 1 łan i 1 zagr., Jędrzej Rychalski i Maciej Strzezik po jednym łanie. Dziesięcinę pobierali wikariusze kruszwiccy. Kościół parafialny pod wezwaniem ścięcia św. Jana Chrzciciela istniał tu już przed r. 1557.”

Według jednego z nieznanych nam autorów ważnego dokumentu dotyczącego historii wsi wynika, że wieś Piaski przed rokiem 1231 wraz z innymi miejscowościami zostały nadane biskupowi włocławsko-pomorskiemu przez księcia Mazowieckiego i Kujawskiego Konrada.

Miejscowość występuje również pod nazwą Pesci w dyplomie z roku 1250. Kronikarz Jan z Czarnkowa wymienia Pyaski jako własność kanoników kruszwickich w kronice z 1383 roku.

Protokuł wizytacyjny biskupa włocławskiego dostarcza bogatych informacji dotyczących utworzenia parafii w piaskach z roku 1595. Biskup Hieronim Rożdrożewski pisał, że parafia piaskowska wyodrębniona została z parafii kruszwickiej, ponieważ wytrzebienie lasów i częste wylewiska Gopła spowodowały, że komunikacja z Kruszwicą była utrudniona, a w okresie wiosny i jesieni prawie całkiem niemożliwa ze względu na okoliczne bagna i rozlewiska.

W czasie wojny Grzymalitów z Nałęczami Piaski zostały złupione przez ludzi Domarata. W 1575 r. wieś była własnością Krotowskich, w 1579 r. a później Rudnickich.
Na przełomie XIV i XV wieku Piaski należały do dekanatu Radziejowskiego w diecezji włocławskiej. Dobra parafialne należały do kapituły kruszwickiej, której wikariusze byli kolatorami tutejszego kościoła, a częściowo również do kapituły włocławskiej.

W czasie wojny ze Szwedami w 1655 roku uległ zniszczeniu kościół w Piaskach. Prawdopodobnie w XVII wieku została zbudowana nowa świątynia lub gruntownie wyremontowana stara. Odbudowano również kapicę, której fundatorem był właściciel Piask - Stanisław Piaskowski.

Od XVII wieku patronat nad kościołem objęła rodzina Piaskowskich z Piask, a od XIX wieku Jaczyńskich.

W XVII w. majątek należał do rodziny Piaskowskich. Kolejni właściciele to: Stanisław von Lubowiecki i jego spadkobiercy (od 1777 r.), Veronika von Leniecka (1801 r.), Joseph Wolski (1805 r.), John (?) von Rzeszotowski (1827 r.), oraz rodzina wspomniana rodzina Jaczyńskich.

W Piaskach istniał dwór z 2 poł. XIX w. Oiekt wybudował Kazimierz Jaczyński, dwór spłonął w 1945 r.

Okres zaborów przyczynił się do germanizacji ziemi kujawskiej. Po I rozbiorze parafia znalazła się pod zaborem pruskim. Od 1821 roku parafia znalazła się w granicach archidiecezji gnieźnieńskiej i taki stan utrzymał się do dziś.

W latach 1858-1876 administratorem parafii w Piaskach był Julian Brenk. Po jego odejściu przez 11 lat nie było proboszcza, władze pruskie nie wydały odpowiedniego zezwolenia.

W 1885 r. Piaski należały do Czesława Jaczyńskiego. Już wówczas gospodarstwo specjalizowało się w hodowli bydła rasy szwajcarskiej.

Parafianie brali udział w powstaniu styczniowym 1863 i powstaniu wielkopolskim 1918/1919. Do walki ruszyło wielu ochotników. Powstał Batalion Nadgoplański. Do najciekawszych bitw należy walka o Opoczki z 12 marca 1919 roku. Poległ wówczas Stanisław Ziętkowki z Bachorc, którego mogiła znajduje się na cmentarzu w Piaskach.

W 1929 r. właścicielem majątku ziemskiego o pow. 575 ha był Władysław Jaczyński. Do majątku należała też cegielnia. W 1945 r. majątek został znacjonalizowany. Piaski jako PGR weszły w skład Kombinatu PGR Kobylniki-Piaski.

Po odzyskaniu niepodległości Kruszwica i okoliczne wioski znalazły się w obszarze administracyjnym powiatu strzeleckiego, a od 1931 roku powiatu mogileńskiego w wojeództwie poznańskim. W chwili obecnej gmina Kruszwica wraz z Piaskami należy do powiatu inowrocławskiego w województwie kujawsko-pomorskim.

Według zapisków z najstarszych dokumentów wizytacyjnych wieś Piaski należała do szlachcica Bernarda Wapowskiego kanonika kapituły kruszwickiej. Parafia składała się z wiosek: Piaski, Pieckowy Małe i Wielkie, Tarnowo, Wola Wapowska, Bacharcice, Skotniki Zabłotne i Królewskie oraz Maszenki. Niektóre zapisy mówią o istnieniu wsi Kresy, nie wiemy jednak nic o tej miejscowości, wieś dziś jest nieznana. Wspomina się również wieś Wróble, która razem z wioskami: Piaski, Tarnowo i Maszenki była własnością szlachecką. Pozostałe należały do kapituły kruszwickiej, jedynie Wola Wapowska była osobną własnością biskupa i kapituły włocławskiej.

W 1761 roku pojawiła się wzmianka o wsi Bródzki, która została założona przez osadników niemieckich. W XIX wieku do parafii należały: Bachorce (Bacharcice), Bródzki, Marcinki, Maszenice, Piaski, Piecki, Skotniki, Tarnowo, Wola Wapowska, Wolany, Wróble i Zaborowo i tak jest do dziś

Piaskowa parafia leży na wschodnim krańcu dekanatu kruszwickiego i sąsiaduje z parafiami na zachodzie z parafią w Kruszwicy, od północy z parafią w Górze i Pieraniu dekanatu inowrocławskiego, od wschodu z parafiami w Bronisławiu i Broniewie dekanatu radziejewskiego diecezja włocławska oraz od strony południowej z parafią Chełmce dekanatu kruszwickiego.

Od początku XX wieku do pierwszych lat wieku XXI parafią pod wezwaniem Ścięcia świętego Jana Chrzciciela zarządzało siedmiu proboszczów i dwóch administratorów. Ósmy proboszcz przybył do parafii w lipcu 2014 roku.

Kapłani parafii w Piaskach:
  • Pius Andrzejewski 1905-1922,
  • Józef Domagała 1922-1935,
  • Telesfor Kubicki 1935-1939,
  • w okresie wojennym służba Boża nie odbywała się,
  • Konrad Wilhelmi 1945,
  • Józef Markowski 1947-1949,
  • Błażej Wolanin 1950-1958,
  • Józef Malinowski 1958-1982,
  • Zygmunt Małkowski 1982-2005,
  • Roman Dąbrowski od 2005-2014,
  • Paweł Błochowiak od 2014.

Przy kościele leży cmentarz grzebalny. Właściwy cmentarz to najbliższy teren przyległy do pagórka, na którym stoi kościół. Z braku dokumentacji nie jesteśmy w stanie ustalić kiedy dokładnie został założony. Do ciekawych grobów należy mogiła rodziny Grabskich ze Skotnik, który został wyremontowany w 1932 roku. Na stronie południowej cmentarza znajduje się grobowiec Silewiczów właścicieli wsi Wróble. Na cmentarzu znajduje się dębowy krzyż ufundowany przez Grabskich. Interesujące jest również wydzielone miejsce na groby dla samobójców i dzieci nieochrzczonych. Od początku istnienia cmentarz był ogrodzony drewnianym płotem i żywopłotem. Po !954 roku parkan został zastąpiony siatką. Posadzono także kilka drzew, które miały chronić przed wiatrem. Od 1929 roku na terenie cmentarza znajduje się pompa z wodą głębinową, która została zmodernizowana w latach 70tych. Zbudowano również kostnicę (okres służby ks. Małkowskiego). Wybudowano mury z betonu i postawiono chodniki. Nad porządkiem na cmentarzu czuwają sami parafianie.

W samych Piaskach stoją dwa krzyże: przy polnej drodze do Skotnik i przy polnej drodze do Maszenic. Krzyże znajdują się również w: Bachorcach, Maszenicach, Woli Wapowskiej, we Wróblach, w Piaskach przy drodze polnej państwa Głowackich i w Zaborowie. Najstarszy stoi w Tarnowie na polu p. Gołdynia pochodzi z 1892 roku. Pozostałe pochodzą z czasów powojennych. Zastąpiły krzyże zniszczone w czasie II Wojny Światowej.

Ciekawostki: W Piaskach znaleziono dwie krzemienne siekierki z wczesnego osadnictwa na tych terenach. Około 1383 r. wieś należała do kapituły kruszwickiej. W czasie wojny Grzymalitów z Nałęczami Piaski zostały złupione przez Domarata. W roku 1885 było tu 10 domów i 133 mieszkańców, w roku 1929 było ich 233. Według Narodowego Spisu Powszechnego z marca 2011 r. wieś liczyła 350 mieszkańców. Jest siódmą co do wielkości miejscowością gminy Kruszwica. W latach 1975-1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa bydgoskiego.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła:
  • Archiwum Archidiecezji w Gnieźnie, akta personalne księży (sygn AKH III).
  • K. Bartowski, M. Lewandowska, B. Lewandowski, Historia parafii pod wezwaniem Ścięcia Jana Chrzciciela w Piaskach, Piaski 2009.
  • Relacje świadków, wywiad z mieszkańcami.
  • Archiwum parafii w Piaskach, kronika parafialna tom I, tom II i tom III 1920-1978.
  • Księga ogłoszeń parafialnych, księga chrztów, ślubów i zgonów.
  • Księga Adresowa Polski, Warszawa 1930, s. 1358.
  • Kruszwica zarys monograficzny, pod red. J. Grześkowiak, Toruń 1985.
  • Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, Tom III (s.55), Warszawa 1887.
  • Roczniki Archidiecezji Gnieźnieńskiej i Poznańskiej 1919-1936.
  • K. Śmigieł, Parafia pod wezwaniem Ścięcia św. Jana Chrzciciela w Piskach, Rys historyczny, Gniezno 1970.
  • Wiadomości Archidiecezji Gnieźnieńskiej 1946-2014, portal Archidiecezji Gnieźnieńskiej.