Jan Stachowiak (ur. 11.5.1904, zm.07.10.1950) piekarz z Kruszwicy

Mój ojciec Jan Stachowiak był z zawodu piekarzem, urodził się w Kruszwicy Wsi, miał siedmioro rodzeństwa. Jego ojciec Walenty (1869-1951) był furmanem w ówczesnym Urzędzie Miasta Kruszwica. Ojciec jego matki Katarzyny (1874-1959), Józef Kostrzewa/Kostrzak (1829-1917), jako młody chłopak wraz z dwoma kuzynami brał udział w powstaniu styczniowym. Po upadku powstania rodzice Józefa w obawie przed represjami sprzedali swój majątek/gospodarstwo w Kobylnicy (w zaborze rosyjskim). Zmienili nazwisko z Kostrzewa na Kostrzak i przenieśli się do pobliskiej wsi Marianowo w zaborze pruskim (od 1925 r. przemianowane na Łabędzin przez właściciela hrabiego T. Grabskiego). Tam kupili ponad 10 hektarowe gospodarstwo w ramach ówczesnej reformy rolnej w zaborze pruskim.

Mój Ojciec uzyskał w 1925 r. stopień czeladnika w Kruszwicy, u mistrza piekarskiego St. Żuchwaskiego. Ten przyjął go na ucznia 01.04.1923 r. bez opłaty, na którą rodziców mojego ojca nie było stać. Jako czeladnik (od 1925 r.) otworzył swoją pierwszą piekarnię we wsi Witowice. Zamieszkał w domu kołodzieja Władysława Żurawskiego (1880-1970) i Weroniki (1890-1975) z domu Kostrzak – bratanicy swojej matki Katarzyny. W nocy sam piekł pieczywo w wydzierżawionej we wsi piekarni (jako czeladnik nie mógł zatrudniać uczniów), a od rana, również sam, konnym zaprzęgiem rozwoził i sprzedawał je po okolicznych wsiach. Wtedy poznał swoją przyszłą żonę Leokadię, najstarszą córkę Żurawskich (1911-1994). Rodzice pobrali się, ze względu na pokrewieństwo za zgodą biskupa, w 1936 r.

Za pożyczone pieniądze, między innymi od Żyda Idźkowskiego, ojciec wynajął (od 1 października 1935 roku od Spółdzielni Spożywców „Piast”) i prowadził piekarnię przy ul. Poznańskiej nr. 2. Idzikowskiemu pasowało, żeby obok jego sklepu mięsnego był sklep z pieczywem, bo wracający do wsi chłopi lubili kupować „miastową” kiełbasę i chleb. Kiedy przed wojną tzw. ‘aktywiści” rozwieszali plakaty wyszydzające Żydów rodzice nie zgodzili się na wywieszanie ich w oknie wystawowym piekarni. Wtedy przed sklepem ojca ustawiały się pikiety zniechęcające klientów od zakupu pieczywa.

Starsi Kruszwiczanie wspominali, słyszałem to osobiście, że lubili u Stachowiaka kupować, bo: „miał dobre pieczywo”, „był wesoły” oraz, „był dobry dla ludzi”. I chyba rzeczywiście tak było, bo do czasu rozpoczęcia wojny rodzice spłacili długi i uskładali około połowę pieniędzy na zakup domu, w którym prowadzili piekarnie, pomimo, że w tak zwanym „zeszycie”, było wiele niezapłaconych długów. Ojciec zrobił mistrza piekarskiego w 1939 r. Dyplom otrzymał w Izbie Rzemieślniczej w Toruniu 26 kwietnia 1939 r.

Podczas mobilizacji w 1939 roku ojciec w stopniu plutonowego został przydzielony do obrony Lwowa. Jednostka mojego ojca nie brała udziału w żadnej bitwie i po 17 września została rozwiązana rozkazem dowódcy armii. Ojciec wracał z kolegami w mundurze (z oderwanymi dystynkcjami), pieszo, podobno z lornetką na szyi. Nie uszło to uwadze rosyjskiego patrolu, który wyłapywał polskich oficerów. Kazali ojcu pokazać ręce, – jako piekarz miał ręce spracowane, a więc nie był oficerem. Zabrali lornetkę, ale ojca na szczęście puścili wolno. Doszedł do Krakowa gdzie uwięzili go Niemcy i wywieźli do pracy w Wirtembergii na gospodarstwie Wrangla – generała z I wojny światowej. Po zajęciu Kruszwicy przez Niemców piekarnia ojca została przez okupanta zamknięta.

Dzięki pismom mojej matki, że rzekomo w Kruszwicy brakuje piekarza, poświadczanym przez miejscowych Niemców pracujących wtedy w Urzędzie Miejskim, którzy ojca szanowali, ojciec wrócił z Niemiec do domu. Niestety, jako piekarz pracy nie dostał. Jako bezrobotny został przydzielony do tzw. „zakładników”, spośród których Niemcy zabijali po kilku/kilkudziesięciu w odwecie za zabójstwo każdego Niemca w Kruszwicy lub w okolicy. Kiedy więc Arbaitzant w Kruszwicy ogłosił nabór do pracy na kolei, ojciec się zgłosił z nadzieją, że będzie pracował blisko domu. Niestety został wywieziony na Bauzug, pod Smoleńsk, do poszerzania torów.

Po zakończeniu wojny Ojciec wydzierżawił piekarnie/piec po piekarzu Borówce na ul. Rybackiej oraz sklep w rynku, w domu obok apteki. Najpierw samodzielnie, a od 1948 r. wraz ze swoim szwagrem Antonim Żurawskim (1916-1993), w tych strasznych dla „prywaciarzy” czasach, walczył o przetrwanie. Prywatni wtedy nie mieli ubezpieczenia, prawa do renty, emerytury i byli nękani kontrolami i karami za, często wymyślone, przestępstwa. W 1950 r. ojciec zaczął odczuwać bóle żołądka zamknął piekarnie i zatrudnił się w państwowym tzw. „kombinacie piekarniczym” w Kruszwicy. Umarł po trzech miesiącach pracy na państwowym (okresie zbyt krótkim, żeby mieć prawo do renty) na raka żołądka. Miał świadomość, że zostawia żonę i syna (maiłem wtedy 5 lat) praktycznie bez środków do życia, chociaż z grubym tzw. „zeszytem” nieściągalnych długów za wydane po wojnie pieczywo z własnej piekarni. Kruszwiczanie i mieszkańcy okolicznych wniosek żegnali ojca tłumnie uczestnicząc w jego pogrzebie.

 Opracował syn Czesław Stachowiak, Gdańsk

Znani prałaci i kanonicy kruszwiccy do II wojny światowej

Jeden z najstarszych zachowanych skarbów Kruszwicy nadal budzi zachwyt wśród odwiedzających miasto turystów, a w sercach mieszkańców zapisał się jako symbol związany z ich miejscowością na równi z kazimierzowską wieżą. 

Kościół p.w. śś. Piotra i Pawła to nie tylko murowany budynek, ale także centrum wiary, a także historia ludzi, duchownych którzy przyczynili się do ocalenia tego obiektu i związanego z nim kultu. 

Oto wybrane sylwetki kilku kujawskich prałatów i kanoników Kolegiaty w Kruszwicy, którzy stali się częścią historii Polski:

• Wacław, mgr, prepozyt kruszwicki (1258), scholastyk włocławski (1258-1298) pracował w kancelarii Władysława Łokietka.
• Gerward z Ostrowa h. Leszczyc, zm. 1323, syn Macieja z Ostrowa, kanonik kruszwicki (1293), prepozyt kapituły katedralnej we Włocławku (1298/1300), biskup włocławski (1300-1323), popierał stanowisko Korony w konflikcie polsko-krzyżackim (zjazd w Grabiu 1309), we Włocławku 1313, proces w Brześciu Kuj. i Inowrocławiu 1320-1321), lokował kilka wsi na prawie niemieckim, pochowany prawdopodobnie w kościele dominikańskim w Awinionie.
• Stanisław z Ostrowa h. Leszczyc, kanonik kruszwicki (1293-1295), archidiakon kruszwicki (1295-1301), prepozyt kruszwicki (1306-1308), dziekan włocławski (1310), prepozyt włocławski (1311-1324/1325).
• Stefan h. Leszczyc, syn Wilka z Kościelca Kuj., kanonik włocławski i kruszwicki (1311), archidiakon płocki (1323).
• Bodzęta (Bodzanta0 h. Poraj (ok. 1290-1366), syn komesa Bogufała z Wrześni, archidiakon kruszwicki (przed 1317), kanonik gnieźnieński, poznański, włocławski, krakowski, dziekan krakowski (1320), biskup krakowski (od 1348), kontynuował budowę katedry krakowskiej, założył m. Bodzentyn, pochowany w katedrze krakowskiej w ufundowanej przez siebie kaplicy Poczęcia NMP.
• Wojciech h. Pałuka, zm. 1355, syn Trojana, kanonik kruszwicki (przed 1324), gnieźnieński, płocki, poznański i wrocławski, scholastyk wrocławski, dziekan kujawski (1324), prepozyt kujawski, biskup poznański (1346-1355), uczestniczył w wytyczaniu granicy Polski i państwa krzyżackiego, pochowany w katedrze poznańskiej.
• Piotr, proboszcz parafii św. Mikołaja w Inowrocławiu i dziekan inowrocławski (1318-1328), kanonik kruszwicki (1325-1328), uczestnik procesu papieskiego w Inowrocławiu (1320-1321) w sporze o zagarnięcie przez Krzyżaków Pomorza Gdańskiego.
• Stanisław Sówka z Gulczewa h. Prawdzic, zm 1375, kapelan Kazimierza Wielkiego, studiował w Pradze, kanonik płocki, włocławski, łęczycki, chełmiński, kruszwicki, archidiakon włocławski (1349/1350-1356), cholastyk włocławski (1356/1357-1366), biskup płocki (1366-1375).
• Zbylut z Gołańczy h. Pałuka, zm. 1383, syn Zbyluta i Filomeny, kapelan Elżbiety Łokietkówny, dr dekretów, kantor kruszwicki (1337), kanonik kujawski, archidiakon kruszwicki (1338-1352), prepozyt włocławski (po 1348/1349 do 1365), płocki, kanonik kruszwicki, uniejowski, gnieźnieński, poznański, biskup włocławski (1365-1383), kontynuował budowę katedry we Włocławku, bawił z Kazimierzem Wielkim w Kruszwicy (1368), pochowany w Katedrze włocławskiej.
• Mikołaj ze Strosberga, zm. 1413, studiował w Rzymie, proboszcz gnieźnieński (1357,1375-1378), nowicjusz apostolski, kanonik kruszwicki, płocki (1377), poborca świętopierza.
• Jan Pella, zm. 1428, syn Alberyka z Niewiesza, mgr nauk wyzwolonych, kanonik gnieźnieński (1391), uniejowski (1397), scholastyk uniejowski, łęczycki (1398), prepozyt kruszwicki (1399), kanonik krakowski, włocławski, biskup włocławski (od 1421).
• Mikołaj Trąba (1358-1422), syn Wilhelma i Elżbiety, dworzanin Władysława Jagiełły, kanonik krakowski (przed 1386), gnieźnieński, sandomierski, kolegiaty św. Jerzego na zamku w Krakowie, św. Wita w Krakowie (po 1404), członek tajnej rady wojennej (1410), gnieźnieński (1412), przewodniczący polskiej delegacji na sobór w Konstancji (1414), jeden z kandydatów na papieża, pochowany w katedrze gnieżnieńskiej.
• Alberyk (Jałbrzyk), zm. 1430/1431, syn Stanisława z Modły, prepozyt uniejowski (1402-1403), kanonik kruszwicki, gnieźnieński (1404), archidiakon warszawski (1405-1430), sekretarz królewski.
• Dunin ze Skrzynna, zm. 1418, mgr, kandydat na biskupa poznańskiego, kanonik sandomierski, pisarz królewski (1404), protonotariusz apostolski (1410-1411), podkanclerz koronny (1412-1418), notariusz apostolski, kanonik krakowski (1414), poznański, gnieźnieński, kruszwicki, dziekan krakowski (1415), kanonik włocławski (1416-1418), prepozyt u św. Floriana w Krakowie, brał udział w Pertraktacjach polsko-krzyżackich.
• Jan Chebda z Niewiesza h. Pomian, zm. 1454, syn Chedy, kanonik uniejowski, gnieźnieński (przed1404 i przed 1433), kruszwicki (przed 1417), dziekan włocławski (od 1417), kanonik poznański (1434), archidiakon gnieźnieński (1435), administrator diecezji poznańskiej (1439), kanonik wrocławski i krakowski (1453), wystawił kurię kanonicką w Krakowie, ufundował w katedrze gnieźnieńskiej kaplicę Chebdów.
• Piotr Pieszyk z Gniezna, mgr, notariusz publiczny, prokurator konsystorza gnieźnieńskiego (1403-1405), kanonik kruszwicki (1417), prokurator polski w procesie z Krzyżakami (1422).
• Jarosław, zm. 1453, syn Piotra z Kąkolewa, kanonik wrocławski, głogowski, kruszwicki, gnieźnieński (1418), notariusz i sekretarz królewski (1420), student UJ (1426), kanonik poznański (1430).
• Mikołaj Chebda z Niewiesza h. Pomian, zm. 1455, dr dekretów, kanonik gnieźnieński (1435), poznański, prepozyt kruszwicki (1435-1448), rektor na uniwersytecie w Bolonii (1445, kandydat na arcybiskupa gnieźnieńskiego (1448), kantor i dziekan poznański (1449), starosta łowicki (1453).
• Jan Leszczyński h. Wieniawa, zm. 1492, student UJ (1457), dziekan warmiński (1470), prepozyt kruszwicki (ok. 1473-1478), kanonik gnieźnieński (1478), proboszcz poznański (1479), kanonik poznański (1480), kantor gnieźnieński (1487).
• Wojciech z Gaju Gajewski h. Leliwa, zm. ok. 1488, studiował w Rzymie, szmbelan papieski, dr prawa, kustosz gnieźnieński (1458-1462), kanonik poznański (1467,1487), krakowski, kujawski, kruszwicki (1477), gnieźnieński (1485).
• Mikołaj z Książa h. Łodzia, zm. 1478, syn Jana, studiował na UJ, bakałarz filozofii i nauk wyzwolonych (1419), prokurator konsystorza krakowskiego (1452), poznański (1455), kujawski, scholastyk kruszwicki (ok. 1467), kantor gnieźnieński (1468), pochowany w katedrze w Gnieźnie.
• Andrzej Boryszewski h. Róża (ok. 1435-1510), syn Mikołaja, dyplomata, przyjaciel Kallimacha, mgr nauk wyzwolonych (1458), szambelan papieski, kanonik gnieźnieński, krakowski (1468), generalny poborca świętopierza i nuncjusz papieski (1472), kanonik włocławski (1473), proboszcz łęczycki (1474), kanonik krakowski, poznański (1485), kustosz gnieźnieński (1487-1501), arcybiskup teomonieński i koadjutor arcybiskupa lwowskiego (1488), arcybiskup lwowski (1492), biskup przemyski (1501), prepozyt kruszwicki (do 150q), kanonik gnieźnieński (1502), arcybiskup gnieźnieński i prymas (od 1503), koronował Zygmunta Starego (1506), pochowany w katedrze gnieźnieńskiej.
• Andrzej Grodzicki z Poznania, zm. 1550, syn Jana, mieszczanin poznański, kanonik poznański (1514, 1533), dr medycyny i sztuk wyzwolonych, kanonik gnieźnieński (1515), dziekan kruszwicki (1517-1549), przełożył Avicenę na łacinę, pochowany w katedrze w Poznaniu.
• Erazm z Lublina, dr medycyny, kanonik kruszwicki (1518-1523), w 1518 r. otrzymał od Zygmunta Starego pozwolenie na leczenie chorych na dworze królewskim i w dominach królestwa, proboszcz w Gniewkowie (do 1523).
• bernard Wapowski h. Nieczuja, zm. 1535, syn Stanisława z Radochoniec i nn, Ciołkówny, studiował w Krakowie, Rzymie i Bbolonii, dr obojga praw, kantor przemyski i krakowski (1509), prałat domowy i protonotariusz apostolski, kanonik poznański (1511), gnieźnieński (1514-1522), wiślicki (1515), łęczycki, kruszwicki (1520-1535), krakowski (1522), sekretarz królewski, wykładał prawo i teologie w szkole katedralnej w Gnieźnie (1514-1535), pierwszy polski kartograf, współpracował z Mikołajem Kopernikiem nad sporządzeniem kart geograficznych Polski, autor m.in. Kroniki rzeczy polskich; Duaus tabulus cosmographiae particulares, opracował mapę Polski zamieszczoną w wydaniu M. Benventana Geografii Ptolemeusza (1507-1508), pochowany w katedrze na Wawelu.
• Paweł Głogowski h. Grzymala 91502-1580), syn Jana i Małgorzaty Pileckiej, wychowanek Bursy Jerozolimskiej w Krakowie, student UJ (1520/1521), przyjaciel uniwersytecki A. Frycza Modrzejewskiego i S. Hozjusza, sekretarz królewski (1533), kanonik kruszwicki (ok. 1539-1545), archidiakon poznański (1546), płocki (1547), kanclerz płocki (1558), dziekan płocki (1570/1571), wystawił kościół w Głogowcu.
• Jan Przerębski h. Nowina 9ok. 1519-1562), syn Jakuba i Zofii Szafrańcówny, proboszcz u św. Jadwigi w Krakowie (1534), studiował w Padwie (1541), sekretarz królewski, rejent kancelarii koronnej, kanonik kruszwicki, krakowski (1545), kanclerz biskupa krakowskiego Maciejewskiego 91546), prepozyt kapituły krakowskiej (1547), poznańskiej, administrator diecezji krakowskiej (15500, podkanclerzy koronny (1552), prepozyt gnieźnieński (1555-1557), proboszcz u św. Floriana w Krakowie (od ok. 1556), dziekan krakowski (1556), kanonik gnieźnieński (1557), nominat biskupa chełmskiego, arcybiskup gnieźnieński (1559-1562), założyciel szkoły w Skierniewicach, pochowany w kolegiacie w Łowiczu.
• Andrzej Patrycy Nidecki h. Wieże (1522-1587), humanista, filolog, poeta, przyjaciel J. Kochanowskiego i S. Hozjusza, dworzanin biskupa kujawskiego A. Zebrzydowskiego (1546-1550, 1556), kanonik kruszwicki (1547-1575), proboszcz w Szczurowej (1551), altarzysta w katedrze wawelskiej (1553), studiował w Padwie (1553-1556 i 1557-1559), dr obojga praw (1559), kustosz kielecki, sekretarz królewski (1560-1563), archidiakon śremski (1562), prebendarz u św. Benedykta w Krakowie, kanonik warszawski (1563), archidiakon wileński (1565-1581), kanonik sandomierski (1568), pułtuski (1569), proboszcz w Ostrowie, dziekan łęczycki, prepozyt u św. Śzczepana w Krakowie, kustosz warszawski (1576), prepozyt warszawski (1578), kanonik warmiński (1579), krakowski (1580-1583), biskup wendeński (inflancki) 1584-1587, autor m.in.: De ecclesia vera et falsa libri V; Ad Andream Patricium; De tribunis militum commantatorium rerum memorabilum sui temporis libri X; wydań z komentarzami klasyków rzymskich, pochowany w kościele św. Jana w Wenden.
• Jan Łaski h. Kora (1456-1531), syn Andrzeja i Barbary, notariusz publiczny (1480), kantor poznański (1484-1491), gnieźnieński (1487-1491), kanclerz gnieźnieński (1493), dziekan włocławski (1494-1503), altarzysta w Skokach i katedrze włocławskiej, proboszcz w Błaszkach (1497), kanonik krakowski (1497 i (1504), proboszcz w Skalmierzu, prebendarz kaplicy na Wawelu (1501), prepozyt kruszwicki (1501-1508), sekretarz najwyższy królewski (1502), kanclerz wielki koronny (1503), prepozyt łęczycki (1506), płocki, poznański (1507), średzki (1509), koadjutor arcybiskupa gnieźnieńskiego (1509), prymas (1510), wydawca Statutu łaskiego (1506), Statutów synodalnych prowincji gnieźnieńskiej (1510-1511), uczestnik Hołdu Pruskiego (1525), mecenas sztuki, rozpoczął budowę zamku arcybiskupiego w Gnieźnie, pochowany na cmentarzu przy fundowanej przez siebie kaplicy św. Stanisława.
• Jan Wysocki z Budzisławia h. Dryja (1523-1560), sekretarz królewski, kanonik łowicki, kruszwicki, gnieźnieński (1550), płocki, opat lędzki (1551), kanonik krakowski (1559), protonotariusz apostolski, kantor gnieźnieński, kanonik łęczycki, pochowany w klasztorze cysterskim w Lądzie.
• Piotr Myszkowski h. Jastrzębiec (ok. 1510-1591), humanista, polityk, mecenas sztuki, syn Jana i Konstancji Pieczyhojskiej, studiował w Krakowie i Padwie, kanonik krakowski (przed 1543), wikariusz generalny diecezji krakowskiej (1545), kustosz kielecki (do 1547), kanonik gnieźnieński (1549), kruszwicki (1550-1559), archidiakon poznański, prepozyt gnieźnieński i dziekan krakowski (1560), prepozyt łęczycki, płocki, poznański (1562), warszawski (1563), biskup płocki (1568-1577), krakowski, książę siewierski (1577-1591), wybudował zamek w Książu Wielkim, zamek i kolegiatę w Pińczowie, rozbudował zamek w Książu Wielkim, zamek i kolegiatę w Pińczowie, zamek w Kielcach, odnowił zamek w Bodzentynie, sprowadził zakon paulinów do Polski, pochowany w kościele dominikanów w Krakowie.
• Wojciech Baranowski de Baranów ad Gopło h. Jastrzęiec (1548-1615), syn Mikołaja i Zofii Gniazdowskij h. Bogoria, dworzanin królewski, kanonik kruszwicki (1575-1582), łucki, gnieźnieński (1579-1580), włocławski (1580), kantor gnieźnieński, kanonik kujawski, poznański, sekretarz królewski (1581), scholastyk łęczycki (1583), biskup przemyski (1584), podkanclerzy (1585-1591), proboszcz płocki, biskup płocki (1590), poseł królewski do papieża Klemensa VIII (1595), biskup kujawski (1606), arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski (1608), ufundował ołtarze w katedrze poznańskiej, założył seminarium diecezjalne w Pułtusku, zbudował pałac w Bartodziejowicach, Płocku i Warszawie, erygował Akademię Poznańską, pochowany w katedrze gnieźnieńskiej.
• Jan Tarnowski h. Rola (1550-1605), syn Piotra i Anny Rokszyckiej h. Nałęcz, studiował we Wiedniu i Rzymie, dworzanin biskupa kujawskiego Stanisława Karnkowskiego, sekretarz królewski (1577), prepozyt kruszwicki (1578), kanonik krakowski (1580), referendarz koronny (1581), proboszcz łęczycki, administrator diecezji krakowskiej, podkancelrzy (1591), biskup poznański (1597), kujawsko-pomorski (1600), arcybiskup gnieżnieński (160301605), odrestaurował katedrę i pałac biskupi w Poznaniu, ufundował kaplicę NMP w Katedrze włocławskiej.
• Krzysztof Karśnicki h. Jastrzębiec, syn Jakua i Małgorzaty Rusockiej h. Kora, kanonik łęczycki, gnieźnieński (1579-1605), kruszwicki (1582-1605), krakowski (1594-1605), opat przemęcki (ok. 1605), wystawił nowy murowany klasztor w Przemęcie.
• Jan Nowomiejski z Rozdrażewa Rozdrażewski h. Jastrzębiec, syn Jana, biskup tyt. margarytański i biskup sufragan włocławski (1585)m kanonik kruszwicki (1586-1591), odbudował Akademię Lubrańskiego w Poznaniu (1609), ufundował kaplicę św. Antoniego (Rozdrażewskich) w kościele w Nowym Mieście (1614).
• Kacper Lindener, zm. ok. 1611, studiował we Frankfurcie (1540) i Lipsku (1544), dr medycyny i filozofii, korespondował z witemberskim teologiem Pawłem Eber ((1562), kanonik wrocławski, kruszwicki (ok. 1586-1610), kustosz wolborski, jego księgozbiór liczył 488 dzieł.
• Mateusz z Brześcia, dr teologii, kanonik kruszwicki (1586-1616 wykładowca szkoły katedralnej we Włocławku (1588), proboszcz brzeski, walczył z innowiercami w Pakości (1590), gdzie wyzwolił kościoły z rąk Braci Czeskich, pleban Pakości (1519), członek bractwa św. Anny w Pakości, proboszcz w Tucznie (1598).
• Franciszek łęcki h. Lis (ok. 1554-1617), syn Stanisława, studiował w Krakowie, Padwie, Rzymie i Bolonii, dr obojga praw (1587), subdiakon pomorski (1589), archidiakon pomorski (1589-1598), kustosz kolegiaty św. Michała na zamku krakowskim (1594-1597), kanonik kruszwicki (1596-1617), proboszcz w Fordonie (1597-1598), biskup tyt. margaryteński (1598), kantor gnieźnieński, kanonik krakowski i łowicki, sekretarz królewski, konsekrował kościół w Inowrocławiu (1603), oficjał włocławski (1610-1613).
• Stanisław Grochowski h. Bończa (1542-1612, syn Piotra, kanonik uniejowski, kaliski (1577), łowicki, sekretarz królewski (1584), prooszcz w Czersku (1595), kustosz kruszwicki (1599-1612), altarzysta w Krakowie, poeta, autor przeszło 80 pozycji, m.in. Baie Koło; Dzień on dzień gniewu Pańskiego; Hołubek; Pieśń Kaliopy Słowieńskiego, pochowany w kościele NMP na Pisaku w Krakowie.
• Jakub Zadzik h. Korab (1582-1642), syn Jana i Jadwigi Borsianki h. Dołęga, studiował w Akademii Krakowskiej, Perugii i Rzymie, dr obojga praw, sekretarz królewski, kanonik krakowski, kustosz warszawski, dziekan przemyski, regent kancelarii koronnej, sekretarz wielki koronny, kanonik kruszwicki (1608), dziekan poznański (1619), biskup chełmiński (1624), administrator apostolski diecezji pomezańskiej, podkanclerzy (1627), kanclerz wielki korony (1628), biskup krakowski (1635), pochowany w katedrze wawelskiej.
• Andrzej Gembicki h. Nałęcz, zm. 1654, syn Jana i Katarzyny Cieleckiej h. Zaręba, studiował w Akademii Krakowskiej i Padwie, kustosz kruszwicki (1618-1620), kanonik gnieźnieński, kujawski, łowicki (1619), kanclerz kurii arcybiskupa Wawrzyńca Gembickiego, dziekan krakowski, opat trzemeszeński (1621-1637), biskup tyt. teodozjeński i biskup sufragan gnieźnieński (1628), biskup łucki (1638), pochowany u Karemelitów Bosych w Krakowie.
• Andrzej Szołdrski h. Łodzia (1583-1650), syn Stanisława i Malgorzaty Manieckiej h. Sokola, studiował w Rzymie, dr obojga praw, sekretarz królewski, prepozyt czempiński (1605), kanonik poznański (1607), gnieźnieński (1613), krakowski (1617), proboszcz poznański (1625), kantor krakowski, dziekan łowicki (1632), scholastyk łęczycki, administrator diecezji krakowskiej, prekonizowany biskupem kijowskim 91634), biskup przemyski (1635), poznański (1636), odbudował spaloną katedrę poznańską, gdzie też został pochowany.
• Wojciech Tolibowski h. Nałęcz, zm. 1663, syn Andrzeja i Piwony h. Prawdzic, prepozyt norbertanek w Płocku, kanonik kruszwicki (ok. 1629-1635), kujawski, biskup tyt. Lacedaemonia i biskup sufragan płocki (1644), biskup poznański (1655), dobrodziej katedry poznańskiej i zakonu reformatorów w Poznaniu, pochowany w katedrze poznańskiej.
• Gabriel Gracjan Miłoszewski h. Kościesza, zm. 1662, syn Stanisława i Doroty Biegańskiej h. Leszczyc, kanonik kruszwicki (1630-1640), sekretarz królewski i kanonik gnieźnieński (1643), prałat domowy prymasa M. Łubieńskiego, opat trzemeszeński (1654-1662), erygował klasztor Karmelitów Trzewiczkowych w Markowicach (1661), pochowany w klasztorze kanoników regularnych w Trzemesznie.
• Jan Gembicki h. Nałęcz (1602-1675), syn Jana i Katarzyny Cieleckiej h. Zaremba, studiował w Krakowie, Ingolstadt, Rzymie i Padwie, kanonik gnieźnieński (1621), krakowski, sekretarz królewski, koadjutor kustodii gnieźnieńskiej, dziekan krakowski (1626), prepozyt kruszwicki (1633-1635), kustosz gnieźnieński, kanonik warszawski 91636),, opat trzemeszeński (1639-1642), wielki sekretarz koronny (1640, proboszcz miechowski (1641), koadjutor dziekanii krakowskiej (1642), założył seminarium chełmińskie, kanclerz nadworny królowej Ludwiki Marii Gonzagi, biskup chełmiński (1652), płocki (1655), kujawski (1673).
• Piotr Paweł Mieszkowski h. Odrowąż, zm. 1692/1693, syn Bartłomieja i Anny Porczyńskiej h. Ogończyk, sybdiakon i kanonik kujawski (1645), kanonik kruszwicki (1649), scholastyk kruszwicki (1659-1661), dziekan kruszwicki (1663-1688), kustosz kujawski, sekretarz królewski, kanonik poznański (1666-1667), biskup tyt. marochieński i biskup sufragan włocławski (1679-1692/1693), konsekrował kościół w barcinie (1683), archidiakon śremski (1685).
• Andrzej Olszowski h. Prus Ii (1621-1677), syn Waleriana i Zofii Duninówny h. Łaędź, studiował w Krakowie, Padwie, Rzymie, Paryżu, de oojga praw, mgr teologii, kanonik gnieźnieński (1644), kanclerz prymasa M. Łubieńskiego (1648), sekretarz królewski, archidiakon kaliski, proboszcz poznański, prepozyt kruszwicki (ok. 1659), kanonik krakowski (1659), dziekan krakowski, referendarz koronny (1660), biskup chełmiński (1661), podkanclerzy koronny (1666), arcybiskup gnieźnieński i prymas (1675-1677), pochowany w katedrze gnieźnieńskiej.
• Wojciech Ignacy Bardziński h. Habdak, zm. 1723, syn Jana Wincentego i Anny Miłońskiej h. Sulima, dr filozofii, kanonik poznański (1671), płocki (1676), kujawski (1683), kantor kujawski (1703, kustosz kujawski, surogat włocławski, dziekan kruszwicki (1704), administrator diecezji kujawskiej (1706), biskup tyt. Sarepty i biskup sufragan włocławski (1707), archidiakon pułtuski 91709), scholastyk kujawski (1713), biskup sufragan włocławski (1717-1718), dziekan kujawski (1721).
• Mikołaj Ignacy Wyżycki h. Osmoróg, zm. 1757, syn Jana i Zaboklickiej, kanclerz krakowski (1723), scholastyk warszawski, archidiakon krakowski, dziekan krakowski (1726), prepozyt kruszwicki (1728-1739), arcybiskup lwowski (1737), kawaler Orderu Orła Białego.
• Józef Eustachy Szembek h. Własnego (ok. 1696-1758), syn Antoniego Felicjana i Ewy Apolonii Nielepcówny, studiował w Krakowie i Rzymie, kanonik krakowski (1725), kanclerz krakowski, kanonik warmiński, opat komendatoryjny w Wągrowcu, dziekan kruszwicki (1729), prekonizowany biskupem chełmińskim (1736), biskup płocki (1752).
• Franciszek Antoni Kobieslki h. Poraj (1679-1755), syn Mikołaja i Teresy Tarnowskiej h. Jelita, studiował w Rzymie, kanonik krakowski (1708), łowicki (1709), gnieźnieński (1714), prepozyt krakowski, dziekan warszawski (1717), biskup tyt. antynopolitański (1724), kanonik kujawski (1725), biskup sufragan włocławski (1725-1737), dziekan kielecki, proboszcz w Gniewie (1726), scholastyk włocławski (1725-1737),
• Krzysztof Hilary Szembek h. Własnego (1723-1797), syn Antoniego i franciszki Iwańskiej h. Jastrzębiec, wychowawca synów Augusta II Sasa, dziekan kruszwicki (1738-1763), kanonik krakowski (1740-1743), gnieźnieński (1742-1745), studiował w Rzymie, proboszcz płocki (1750), archidiakon warszawski (1758), książę wiekoadjutor biskupa płockiego (1775), biskup tyt. verinopolitański (1776), zastępca nuncjusza apostolskiego w Polsce (1783-1784), kawaler Orderu Orła Białego, biskup płocki (1785), książę pułtuski (1786) wspomagał finansowo powstanie kościuszkowskie, działał w Radzie Nieustającej i Komisji Edukacji Narodowej, pochowany w Katedrze krakowskiej.
• Franciszek Kanigowski zm. 1759, syn Jana i Marianny Dąbrowskiej, proboszcz zagrobski (do 1731), kustosz płocki, kanclerz płocki, archidiakon płocki, kanonik kujawski (1730), kaznodzieja katedry włocławskiej (1733), scholastyk kujawski (1734), dr obojga praw, protonotariusz apostolski (1738), iskup tyt. turoneński i biskup sufragan włocławski (1740), kanonik kruszwicki, administrator diecezji kujawskiej (1741), prepozyt kujawski (1742), konsekrował kościół w Pieraniu (1743), wiecekustosz penitencjusz kruszwicki 91744), pochowany w Włocławku.
• Ludwik Józef Mathy h. Własnego (1727-1801), dr teologii i obojga praw, kanonik kruszwicki (1747-1791), kanonik medycynalny kapituły poznańskiej (1749), protonotariusz apostolski, prefekt spalonej katedry gnieźnieńskiej (1760), generalny prokurator kapituły gnieźnieńskiej (1761), proboszcz kościński, benedykował kościół w Wąwelnie (1767), prałat domowy papieża Piusa IV, asystent tronu papieskiego, kanonik gnieźnieński (1772), nobilitowany, kanonik warmiński (1775), biskup tyt. tanazjeński i biskup sufragan poznański (1780), konsekrował kościół w Chodzieży (1801), pochowany w katedrze poznańskiej.
• Andrzej Ignacy Bajer z Broniewic h. Leliwa (1712-1785), syn Jana Franciszka i Marianny Łabęckiej h. Kora, kanonik łowicki, gnieźnieński (1743), wiceprezydent trybunału koronnego (1744), prepozyt kruszwicki (1750-1758), opat komendatoryjny w Wągrowcu (17500, kanclerz gnieźnieński, kanonik kujawski, oficjał włocławski (1753), sędzia generalny na diecezję włocławską (1755), kanonik warmiński i egzekutor apostolski (1757), biskup chełmiński (1759-1785), pochowany w katedrze w Lubawie.
• Jan Dembowski z ęowej Góry h. Jelita (ok. 1700-1790), syn Floriana i Ewy z Ciechanowieckich, podsędek płocki, porucznik w regimencie królowej (1735), kanonik pułtuski (1744), kustosz płocki, dziekan pułtuski, kanonik włocławski (1758), biskup tyt. lambezytański i biskup sufragan włocławski (1759-1788), kanonik kruszwicki (1760), konsekrował kościół św. Mateusza w Ostrowie nad Gopłem (1766), kawaler Orderu św. Stanisława (1781), pochowany w katedrze włocławskiej.
• Maciej Grzegorz Garnysz h. Poraj (1740-1790), kustosz kruszwicki (1766-1768), dr praw (1767), kanonik płocki (1770), kustosz włocławski (1773), proboszcz inowrocławski, dziekan kujawski, sędzia generalny biskupa włocławskiego (1774), proboszcz i oficjał gdański (1775-1784), biskup tyt. larandeński i biskup sufragan pomorski (1776), referendarz koronny (1778), kawaler Orderu św. Stanisława (1779), biskup chełmski (1783), kawaler Orderu Orła Białego (1783), opat lędzki (1784), uczestnik Sejmu Czteroletniego, podkanclerzy koronny (1786-1787).
• Ignacy Stanisław Czyżewski h. Dryja (1752/1753-1823), syn Antoniego i Zofii, wstąpił do zakonu jezuitów (1767), kapłan świecki w szkołach Komisji Edukacji Narodowej, dr obojga praw, notariusz apostolski na diecezję kujawsko=pomorską (1777), kanonik kruszwicki (1778-1780), włocławski (1787), biskup sędzia surogat, audytor i sędzia generalny (1787-1795), proboszcz w Rokitnie, Wolborzu, wsparł finansowo powstanie kościuszkowskie, wiceadministrator i sędzia na oficjał wolborski (1806), prałat warszawski (1809), sędzia prosynodalny 3-ciej instancji, koadjutor biskupa augustowskiego J.K.Gołaszewskiego (1819), biskup augustowski (1820-1823), założył stolicę diecezji w Sejnach i stworzył kapitułę diecezji, pochowany w kościele św. Jana w Warszawie.
• Feliks Łukasz Lewiński h. Rohowicz III (1751-1825), syn Franciszka i Konstancji z Dzięcielskich, dr obojga praw, kanclerz, penitencjusz i notariusz katedry włocławskiej (1782), kanonik włocławski i kruszwicki (1782), proboszcz w Golubiu i Brześciu Kujawskim (1790), komisarz cywilno-wojskowy województwa kujawskiego (1791), biskup tyt. Erythrae i biskup sufragan kujawsko-pomorski (1795), oficjał włocławski i administrator diecezji kujawsko-pomorskiej (1806-1815), pierwszy biskup podlaski (1819-1825), zorganizował konsystorz i kapitułę w Janowie Podlaskim, seminaria duchowne w Janowie i Węgrowie, kawaler Orderu św. Stanisława, pochowany w katedrze włocławskiej.
• Michał Pietryróg Wochelski (1737-1807), wikariusz w Inowrocławiu (1766), proboszcz i dziekan inowrocławski (1773-1807), prebendarz kościoła Bożego Ciała w Inowrocławiu (1774), odrestaurował kościoły św. Mikołaja, Imienia NMP, św. Jakuba i Bożego Ciała w Inowrocławiu, kanonik chełmiński, kanclerz kruszwicki (1785), uczestnik powstania kościuszkowskiego, więziony przez płk. Szekelyego, pochowany w kościele NMP w Inowrocławiu.
• Krzysztof Kluk (1739-1796), syn Jana Krzysztofa i Marianny Elżiety, uczył się poezji i retoryki w szkołach pijarskich w Łokowie, kapelan domowy T. Ossolińskiego, proboszcz w Winnej (1767-1770), Ciechanowcu (od 1770), kanonik kruszwicki, podróżnik, botanik, zoolog, minerolog, petrografm stworzył podstawy nowoczesnego rolnictwa, uzyskał doktorat honorowy Szkoły Głównej Litewskiej w Wilnie, wydał m.in.: Roślin potrzebnych o pożytecznych...zażycie, (1777-1780); Rzeczy kopalnych osobliwe zdatniejszych szukanie, poznanie i zażycie (1781-1782); Dykcjonarz roślinny (1786-1788); Botanika dla szkół narodowych, współpracował z Komisją Edukacji Narodowej, pochowany w kościele w Ciechanowcu.
• Franciszek Jan Nepomucen Pawłowski a Paula (1774-1852), syn Michała i Józefy z Żukowiczów, absolwent prawa na Uniwersytecie królewieckim, wikariusz w Tucznie (1800), proboszcz luieńsko-bzowski (1800-1814), tczewski (1802-1814), notariusz włocławski (1802), kanonik włocławski (1804), oficjał pomorski (1805-1812), proboszcz w Miłobądzu 91806-1819), dr teologii i obojga praw (1806), surogat konsystorza włocławskiego, archidiakon kruszwicki (1815), proboszcz w Izbicy (1820), dziekan włocławski (1821), biskup tyt. dulmeński i biskup sufragan warszawski (1827), biskup płocki (1836-1852), pracował w Sekcji Duchownej Rzymsko-Katolickiej w Komisji Rządowej Wyznań i Religijnych i Oświecenia Publicznego, odnowił katedrę płocką (1844), odbudował pałac biskupi w pułtusku (1843), odznaczony Orderem św. Anny I klasy, Orderem św. Anny z Koroną, pochowany w katedrze gnieźnieńskiej.
• Roman Goebel 91847-1914), pleban w Kłodzku, prepozyt kruszwicki (1888-1914), członek Rady Nadzorczej Banku Ludowego w Kruszwicy (1899-1902), kanonik gnieźnieński (1905), komendarz w Jaksicach (1905) radca konsystorski i oficjał ad temporalia (1911), wikariusz generalny gnieźnieński (1912), prałat domowy papieski.
• Stefan Schoenborn (1885-1942), ukończył gimnazjum w Inowrocławiu oraz wydział filozofii i teologii w Poznaniu i Gnieźnie, administrator w Krostkowie (1918), aresztowany w okresie powstania wielkopolskiego i więziony w obozie internowanych we Wrocławiu, prepozyt kruszwicki (od 1919), wystawił kościół św. Teresy w Kruszwicy (1928), opracował projekt nowego statutu kapituły kruszwickiej na pod stawie źródeł archiwalnych (1930), aresztowany przez Niemców 02.XI.1939, więziony początkowo w obozie koncentracyjnym w Sachsenhausen, od 1940 w obozie w Dachau, gdzie zginął w 1942 r.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, korzystałem z: J. Maciejewski, Działalność kościelna Gerwarda z Ostrowa, biskupa włocławskiego 1300-1323, Bydgoszcz 1996; K. Hewner, Kolegiata śś. Piotra i Pawła, w Kruszwicy, Kruszwica 1998; Kruszwica zarys monograficzny, pod red. J. Grześkowiaka, Toruń 1965; Rocznik Archidiecezji Gnieźnieńskiej 2005, Gaudentinum; opracowanie ks. Antoniego Fiutaka, sylwetki prałatów i kanoników. Opracowanie zawiera najbardziej zasłużonych dla Kujaw prałatów i kanoników, duchownych o najwyższych godnościach kościelnych. Fot. ze zbiorów Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego, 1) Widok kolegiaty w 1 połowie XIX w., 2) Kolegiata po restauracji pruskiej w latach 1856-1859.

Dwór Janowice

Janowice to niewielka wieś położna w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie inowrocławskim, w gminie Kruszwica. Według Narodowego Spisu Powszechnego z marca 2011 r. wieś liczyła 117 mieszkańców. Jest 36 co do wielkości miejscowością gminy Kruszwica.

Wieś wzmiankują dokumenty z końca XV w. W XVI w. dobra janowickie należały do rodu Głębockich. W wieku XVIII trafiły w ręce Piotra Jasińskiego i jego rodziny, a następnie do Wincentego Wysockiego 1790 r. Następnym właścicielem był Ludwik Więckowski 1798 r. i jego spadkobiercy.

Nie tak dawno, jeszcze w latach 60-tych XX wieku we wsi stał dwór, jego budowę przypisuje się Ferdynandowi Voge (1850 r.). Dwór stał już w drugiej połowie XIX w. Do znanych właścicieli obiektu należeli: Otto Krienke 1893 r., Aleksander Radetzki 1912 r., Adam Kłobski 1919 r., Jan Podkóliński (1927-1939 r.). Tak jak większość majątków po wojennych, również i dwór w Janowicach przejął Skarb Państwa Polskiego.Dwór rozebrany prawdopodobnie pod koniec lat 60-tych XX wieku.

W sierpniu 2016 r. Pracownia Badań Historycznych i Archeologicznych Pomost przeprowadziła ekshumację szczątków żołnierzy niemieckich, które pogrzebane były na polu w Janowicach. W zbiorowej mogile spoczywało 17 żołnierzy, przy których odnaleziono 5 wojskowych znaków tożsamości. W pobliżu badacze odnaleźli również ciała 4 cywilów.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła:

• https://www.facebook.com/POMOST-250319505016445/photos/?tab=album&album_id=1101470579901329
• http://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/8971/Janowice/
• http://kruszwicahistoria.blogspot.com/2016/06/rodzina-podkolinskich.html Artykuł o Rodzinie Podkólińskich, B. Grabowski.
• https://pl.wikipedia.org/wiki/Janowice_(powiat_inowroc%C5%82awski)
• http://mapy.eholiday.pl/mapa-janowice-kruszwica-inowroclaw.html

Rożniaty - uroczystość upamiętniająca ofiary tragicznego października 1939 r.

W Rożniatach pod Kruszwicą zorganizowane zostały uroczystości upamiętniające ofiary tragicznego października 1939 roku. To właśnie tam zamordowano mieszkańców z różnych stron naszego powiatu. Działania niemieckiego okupanta stawiały na wyniszczenie i pacyfikacje naszego narodu.

Przy obelisku uczczono pamięć zamordowanych, złożono kwiaty i zapalono znicze. W uroczystości wziął udział burmistrz Kruszwicy Dariusz Witczak wraz z zastępcą Bartoszem Krajniakiem, przewodniczący Rady Miejskiej Aleksander Budner, radny powiatowy Marek Kościński, radny Tomasz Łożyński, lokalne społeczności Rożniat, Kobylnik i Sławska Wielkiego oraz Stowarzyszenie Rozwoju Trzech Wsi PrzeŻeJa i Nadgoplańskie Towarzystwo Historyczne.

-Dopóki spotykamy się w takich miejscach i pamiętamy o tym co się wcześniej działo to pamięć o takich miejscach będzie trwać. Cieszę się, że możemy dzisiaj się tutaj spotkać-powiedział Andrzej Michalak.

Głos zabrali świadkowie tamtych wydarzeń. Doskonale wydarzenia z października 1939 roku pamięta bowiem Franciszek Janowski.

-To był bardzo trudny czas. Wielu młodych ludzi dowiedziawszy się o planowanej egzekucji ukryła się na strychach. Słyszeliśmy seryjne strzały, a później pojedyncze. Najprawdopodobniej dobijano ofiary-wspominał Pan Franciszek. 

Nad miejscem pamięci tradycyjnie z przekazem artystycznym wystąpili uczniowie Szkoły Podstawowej w Sławsku Wielkim, a modlitwę poprowadził Antoni Mila, którego ojciec podzielił los innych zamordowanych w Rożniatach. Organizatorem uroczystości była Rada Sołecka wraz z radnym Andrzejem Michalakiem.

Opracowanie P. Bohonos, źródło MojaKruszwica. Fot. pochodzą ze strony link.

2 października kapitulacja bohaterskiej Warszawy

Winniśmy im pamięć. Kapitulacja bohaterskiej Warszawy.

Było upalne lato gdy udaliśmy się na grób Anny Szejn, by złożyć kwiaty, pomodlić się i oddać cześć wszystkim, którzy 1 sierpnia 1944 roku stanęli do nierównej walki nie tylko o Warszawę, ale także o swą godność. „Trzeba było przeżyć 5 lat okupacji w Warszawie w cieniu Pawiaka, trzeba było słyszeć codziennie odgłosy salw, tak, że przestawało się je słyszeć, trzeba było asystować na rogu ulicy przy egzekucji dziesięciu, dwudziestu, pięćdziesięciu przyjaciół, braci lub nieznajomych z ustami zaklejonymi gipsem i oczami wyrażającymi rozpacz lub dumę. Trzeba było to wszystko przeżyć, aby zrozumieć, że Warszawa nie mogła się nie bić.”¹ - mówił o Powstaniu Warszawskim pułkownik Kazimierz Iranek-Osmecki, szef Oddziału II Komendy Głównej AK.

Dziś mamy 2 października, piękną polską jesień. Większość sierpniowych wspomnień dotyczy urlopu, czy wakacji. Warto jednak, by nasze myśli powędrowały do roku 1944. Wówczas w Warszawie nie było śladu tej pięknej jesieni. Były za to zgliszcza, ruiny. Niemal każdy powstaniec stojący przed swoim dowódcą, który przekazywał wieści o kapitulacji, pozostawiał pod tymi właśnie zgliszczami swoich krewnych, przyjaciół, swoje 63 dni ofiarnej walki.

A dowódcy żegnali swoich żołnierzy:

„Dziękuję Wam, żołnierze, moi najmilsi towarzysze walk za Waszą dzielną postawę, nieugiętość w walce, trud i walkę dla wspólnego nam celu odzyskania niepodległości. Dziś, gdy los zgotował nam tak ciężkie, zwłaszcza dla żołnierza, przeżycia, żegnam Was z wiarą głęboką, że zobaczymy się wkrótce w Wolnej i Niepodległej Polsce. Dowódca Batalionu. Gozdawa kpt. (…) Żołnierze! Przeżyliśmy razem dni wielkie, dni, w których hart ducha żołnierskiego, siła woli odgrywały decydującą rolę w zmaganiach o losy Powstania (…). Dziękuję Wam za trudy, za Wasze serce żołnierskie oddane mi w walkach, wszystkim oficerom, podoficerom i szeregowym. Żegnam Was, żołnierze, z tą nadzieją, że wkrótce – da Bóg – spełniać będziemy obowiązki – obywatelskie, składając na ołtarzu Ojczyzny nasze życie. Niech żyje wolna, potężna Polska. Dowódca Zgrupowania Tunguz płk.”²

Zgodnie z podpisaną w Ożarowie kapitulacją Powstańcy mają złożyć broń i wyjść z miasta zwartymi formacjami. Miasto opuścić mają także cywile. Żołnierze zostaną wywiezieni do obozów jenieckich w III Rzeszy, natomiast cywile udają się do obozu przejściowego w Pruszkowie.

Następnego dnia, 3 października, Krajowa Rada Ministrów wystosowała odezwę do narodu, która ukazała się w ostatnim numerze Biuletynu Informacyjnego. Apel mówił wprost: „Skutecznej pomocy nie otrzymaliśmy (…) Potraktowano nas gorzej niż sprzymierzeńców Hitlera – Italię, Rumunię i Finlandię (…). Sierpniowe Powstanie upada w tej samej chwili, gdy nasza Armia pomaga wyzwolić się Francji, Belgii, Holandii (...)”³

Dnia 4 października Powstańcy szli zwartymi kolumnami, opuszczali Warszawę w szpalerze utworzonym przez niemieckie posterunki z bronią gotową do wystrzału. Zostawiali w mieście poległych krewnych, przyjaciół, domy, wspomnienia sielskiego dzieciństwa, swoją przeszłość. Teraz, choć pokonani, szli dumnie, z honorem – gdyż tylko to im zostało.

Gloria victis.

*Opracowanie Justyna Grabowska, fot: Przyjęcie żołnierza z Mokotowa we włazie w Al. Jerozolimskich.

1https://pl.wikiquote.org/wiki/Kazimierz_Iranek-Osmecki

2Krystyna Lubienicka – Baraniak, Dziewczynki z Pragi, Szczecinek 2011, s. 309 – 310.

3Tamże, s. 314.