niedziela, 4 września 2016

Lista represjonowanych kruszwiczan w czasie II wojny światowej

Lista represjonowanych kruszwiczan w czasie II wojny światowej (1939-1945 r.) jest nadal w opracowaniu, ze względu na dużą ilość zgłoszeń prosimy o cierpliwość, bazę aktualizujemy kilka razy w miesiącu. Mamy nadzieje stworzyć listę jeńców zmuszonych do prac przymusowych przez okupanta. Lista, którą nadal uzupełniamy liczy już dziesiątki nazwisk. prosimy o pomoc w jej stworzeniu. Projekt: Lista represjonowanych kruszwiczan w czasie II wojny światowej ma charakter otwarty – chcemy gromadzić relacje, dokumenty i zdjęcia, aby archiwizować je i udostępniać na stronie internetowej. Głównym celem projektu jest stworzenie listy mieszkańców Kruszwicy zmuszanych w czasach wojennych do przymusowej pracy i więzionych w obozach hitlerowskich i sowieckich. Szukamy świadectw zapomnianych bohaterów czasów II wojny światowej i okupacji oraz czasów reżimu stalinowskiego. Świadków historii aktywnie uczestniczących w ważnych wydarzeniach historycznych. Dzielnych ludzi działających w organizacjach konspiracyjnych, walczących o prawo do życia oraz represjonowanych za przynależność do organizacji niepodległościowych po 1945 r. Pragniemy odzyskać pamięć o nich, ocalić ich od zapomnienia – dla siebie i dla kolejnych pokoleń, wzbogacić naszą wiedzę o dziejach miasta. Prosimy o kontakt, jeśli jesteś świadkiem historii lub znasz taką osobę – napisz do nas lub zadzwoń, razem ocalimy od zapomnienia naszą wspólną historię.

Zarząd Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego


Lista, ostatnia aktualizacja 21.02.2017 r.:


Adamiak Roman, syn Czesława i Rozalii ur. 09.02.1933 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy w Kruszwicy od 10.1940 do 01.1945 r.


Adamska Maria, ur. 27.08.1903 r. w Kruszwicy. Aresztowana i uwięziona w Lublinie-Zamku, nr 7425.


Adamski Bernard, syn Franciszka i Stanisławy, ur. 24.11.1929 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w Kruszwicy od 08.1943 do 01.1945 r.


Andryszak Jan, syn Zygmunta i Stanisłwy ur. 03.11.1928 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy Kruszwica, pracodawca Otto Scholtz, od 04.1942 do 11.1944 r. 


Andraszyk Krystyna, córka Stanisława i Aurelii ur. 17.07.1932 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zatrudniona w rolnictwie w Kobylnikach (pow. inowrocławski). Pracodawca von Wilamowitz, od 01.1943 do 01.1945 r. 


Andrzejewski Mieczysław, syn Ignacego i Marianny, ur. 30.10.1927 r. w Kruszwicy. Pracownik zatrudniony do robót przymusowych w rolnictwie, na terenie Kaniowa od 03.1942 do 02.1945 r.


Antol Bogdan ur. 2.01.1927 w Mietlicy, syn Kazimierza i Zofii z Budnych; przymusowo zatrudniony w rolnictwie w Mietlicy (1940-1945); zm. 5.10.2008; pochowany w Chełmcach (źródło: FPNP)

Badyna Gerarda, córka Stanisława i Janiny, ur. 13.03.1937 r. w Kruszwicy. Dziecko deportowane do Wilhelmsruh – Berlin, Niemcy od 10.1943 do 05.1945 r.

Banachowski Stanisław, syn Kazimierza i Anny, ur. 10.04.1919 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w Berlinie Niemcy od 04.1942 do 05. 1945 r. przeżył.


Banachowski Tadeusz, syn Stanisława i Stanisławy, ur. 06.10.1913 r. w Kruszwicy, zm. 02.09.1965 r. Żołnierz Kampanii wrześniowej 1939, 59 I.R. Jeniec wojenny, uwięziony między 20, a 27.09.1939 r. Osadzony w Stalag IV A, Hemer, St. VI F. Nr jeniecki 2145. Od 10.12.1942 r. osadzony w Stalag VI D. Zwolniony 15.01.1943 r. 


Barciński Zygfryd, syn Bartłomieja i Salomei, ur. 23.02.1925 r. w Kruszwicy, pracownik przymusowy zatrudniony w kruszwickiej cukrowni od 08.1940 do 02.1941 r.

Bartczak Stanisław, syn Wojciecha, ur. 06.11.1921 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zatrudniony przez Krupp Gemeinschaftsbetribe – ślusarz, miejsce pracy – Essen od 13.01.1944 do 25.05.1944 r. Później pracował w Majątku Grodztwo, jako robotnik polowy (Kruszwica). 


Bartczak Zofia z domu Bugalska, córka Marcina i Marianny, ur. 24.06.1923 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle Niemcy-Schleusingen, pracodawca Zieh-und Stanzwerk od 1943 do 1945 r.

Białas Józef, syn Andrzeja ur. 15.06.1898 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zatrudniony w Szczecinie, przybył z Kempen. Przeżył powrócił 12.04.1946 r.

Bieńkowska Maria, córka Wojciecha i Pelagii, ur. 24.05.1928 r. w kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle, Hamburg-Niemcy od 04.1943. Zmarła 15.07.1996 r.


Bindas Edward, syn Szczepana ur. 24.09.1912 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zawód kolejarz, przybył z Rohrberk, przez Szczecin do Kruszwicy 24.01.1946 r.  

Bindas Tadeusz, syn Jana i Stanisławy, ur. 1924.04.16 w Kruszwicy, zm. 1991.01.10. Robotnik przymusowy, miejsce pracy Poznań. (represjonowany 10.1940-01.1945).

Brauer Ewa z domu Gościniak, córka Józefa i Józefy. Ur. 11.12.1921 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zatrudniona w rolnictwie, miejsce pracy Oldenborstel (Steinburg) Niemcy od 07.1940 do 05.1941 r.


Bronisława Maj, córka Franciszka, ur. 21.01.1926 r. w Kruszwicy, zm. 08.05.2000 r. Robotnik przymusowy, zatrudniona w rolnictwie w Kruszwicy, od 03.1940 do 01.1942 r.


Błaszak Konstanty, syn Marcina i Zofii, ur. 13.01.1929 r. w Kruszwicy. Robotnik zatrudniony w rolnictwie. Miejsce pracy Radunek (pow. Mogilno), od 01.1941 do 01.1945 r.  



Budny Edwin ur. 29.06.1928 w Mietlicy, syn Wojciecha i Stanisławy z Musiałów; przymusowo zatrudniony w rolnictwie w Mietlicy (1940-1944); zm. 14.07.2007; pochowany w Brześciu n. Gopłem (źródło: FPNP)


Budynek Jan, syn Stanisława i Pelagii, ur. 19.01.1927 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zatrudniony w Kruszwicy od 01.1942 do 01.1945 r. 


Bugalski Tadeusz, syn Ignacego, ur. 02.05.1916 r. w Kruszwicy, z zawodu stolarz. Jeniec wojenny, przeżył obóz Stalag VI C, powrócił 09.10.1946 r.

Byra Anna z domu Kijewska, córka Józefa i Stanisławy, ur. 28.07.1920 r. w Kruszwicy, zm. 30.09.2005 r. Przed wojną mieszkała w Bydgoszczy. Robotnik przymusowy, zatrudniona w rolnictwie. Pracodawca Fr. Strube, miejsce pracy Schlanstedt (Oscherlben) Niemcy od 01.1941 do 04.1945 r.


Ceglarska Helena, córka Wincentego i Wiktorii, ur. 06.05.1934 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w Polanowicach od 10.1941 do 03.1944 r.


Ceremus Jadwiga, córka Władysława i Franciszki ur. 02.10.1928 r. w Kruszwicy. Przeżyła roboty przymusowe, zatrudniona w rolnictwie w Kruszwicy od. 07.1942 do 10.1944 r.


Ciepłuch Joanna, córka Bartłomieja i Józefa, ur. 29.04.1928 r. w Kruszwicy, robotnik przymusowy, zatrudniona w rolnictwie w Kobylnikach, od 03.1940 do 04.1944 r. 

Ciesielczak Barbara z domu Kasprzak, córka Adama i Joanny ur. 01.12.1925 r. w Kruszwicy, zm. 09.02.2004 r. Przetrwała roboty przymusowe, zatrudniona w Gniewie od 1939 do 1941 r.

Ceremus Jan, syn Jana i Marii, ur. w Kruszwica 1929.10.20. Robotnik przymusowy w Kruszwicy, pracodawca nazywał się Paul Prodsdorf. ( infor. o prześladowaniach 07-1943-01.1945).


Chmielewska Wanda, córka Franciszka, ur. 18.11.1921 w Kruszwicy, zm. 01.07.1995 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w Oldenbostel od 07.1940 do 05.1941 r.


Chojnacki Felix, syn Marcina ur. 24.09.1908 r. w Kruszwicy. Uczestnik walk w czasie Kampanii wrześniowej 1939 r. Wzięty do niewoli w czasie obrony Warszawy 18.09.1939 r. Figuruje na stanie obozu Stalag VI A Hemer; nr jeniecki 1729.

Chwiałkowski Zenon, syn Jana i Marianny, ur. 24.11.1927 Kruszwica, zm. 08.12.1995. Pracownik Cukrowni w Kruszwicy (prześladowany: 12.1941-11.1943).


Ciesielska Stefania, z domu Lewandowska, córka Michała i Stanisławy, ur. 10.08.1932 r. w Kruszwicy. Zatrudniona do pracy przymusowej w rolnictwie, pracodawca Otto und Frieda Buege, miejsce pracy Klaptow (Kolberg-Koerlin), Niemcy; od 10.1943 do 03.1945 r. 

Ciesielski Sylwester, syn Jana, ur. 20.12.1928 w Kruszwicy, przed wojną mieszkał w Inowrocławiu, z zawodu siodlarz. Z Bochum, przez Szczecin dotarł do Inowrocławia (data powrotu 30.03.1946).

Cieślak Władysław, syn Józefa i Heleny ur. 21.11.1926 r. w Kruszwicy, zm. 26.07.1999 r. Zatrudniony w rolnictwie w Chełmcach koło Kruszwicy, od 01.1940 do 11.1942 r.

Czarniak Eugeniusz, syn Jana i Rozalii, ur. 13.01.1931 w Kruszwicy, zm. 06.01.2002. Pracował w Kobylnikach. Data represji 10.1940-10.1944.


Częsz Genowefa ur. 12.11.1928 w Orpikowie, córka Stanisława i Franciszki z Budnych; przymusowo zatrudniona w rolnictwie u Franza Pogorzałego w Orpikowie (04.1940-01.1944); zm. 31.01.2014, pochowana w Ostrowie n. Gopłem (źródło: FPNP)



Częsz Zofia zd. Frączczak ur. 4.05.1924 w Ostrówku, córka Franciszka i Anny z Kubisów; przymusowo zatrudniona w rolnictwie w majątku Ostrówek (10.1939-05.1940), zm. 13.11.2000 w Inowrocławiu, pochowana w Ostrowie n. Gopłem (źródło: FPNP)


Czubachowska Kazimiera, córka Michała i Marii, ur. 16.02.1918 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w Nożyczynie (Mogilno), od 05.1940 do 01 1945 r. 


Czubachowska Zofia, córka Szczepana i Weroniki, ur. w Kruszwicy. Nieletnia ofiara wojny, dziecko deportowane do Berlina-Niemcy, od 07.1943 do 05.1945 r.


Czubachowski Teodor, syn Szczepana i Weroniki, ur. 1936 r. w Kruszwicy. Dziecko deportowane do Berlina-Niemcy, od 07.1943 do 05.1945 r.


Darejczak Stanisław ur. 02.05.1922 r. w Kruszwicy, z zawodu rolnik. Uwięziony w obozie koncentracyjnym w Mauthausen Gusen, nr jeniecki 43877, data osadzenia 23.01.1944 r. 


Dąbrowska Zofia, córka Szczepana i Weroniki, ur. 12.05.1940 r. w Kruszwicy. Dziecko deportowane do Berlina-Niemcy, od 07.1943 do 05.1945 r.

Demek Bonifacy, syn Józefa i Katarzyny, ur. 14.05.1927 r. w Kruszwicy. Rootnik przymusowy zatrudniony w Kruszwicy od 04.1941 do 01.1945 r.


Derenda Jan ur. 12.03.1927 w Ostrówku, syn Wojciecha i Antoniny z Nowakowskich; przymusowo zatrudniony w rolnictwie u Gotfryda Klukasa w Złotowie (01.1942-03.1943), przeżył prace przymusowe (źródło: FPNP)


Derenda Józefa zd. Kowalska ur. 13.02.1928 w Ostrówku, córka Ludwika i Katarzyny; przymusowo zatrudniona w majątku Ostrówek (1939-1945), zm. 3.04.2013, pochowana w Ostrowie n. Gopłem (źródło: FPNP)

Derenda Kazimierz ur. 27.01.1910 w Ostrówku, syn Wojciecha i Antoniny z Nowakowskich; przed wojną zamieszkały w Popowicach; uczestnik Kampanii Wrześniowej 1939 w stopniu szeregowego w 4. Pułku Piechoty, wzięty do niewoli w Krakowie 8.09.1939; osadzony w Stalagu VI-B w Neu Versen, nr jeniecki: 1891 (źródło: Sygnatura: WASt-St.VIB,l.195, Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach Opolu)

Derenda Wawrzyniec ur. 3.08.1883 w Sukowach, syn Józefa i Agnieszki z Pilichowskich; osadzony w więzieniu w Bydgoszczy, następnie w obozach koncentracyjnych w Dachau oraz Buchenwald; przed wojną zamieszkały w Dobsku (gm. Jeziora Wielkie), zm. 30.10.1939 w KL Buchenwald (źródło: Gedenkstätte Buchenwald, Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau)

Dudek Krystyna, córka Kazimierza i Heleny ur. 26.08.1931 r. w Kruszwicy, zm. 04.09.1997 r. Robotnik przymusowy w Hohenrxleben bernburg Niemcy od 10.1942 do 03.1945 r.

Dutkowski Adam, syn Jana i Heleny, ur. 18.12.1928 w Kruszwicy, zm. 25.05.1999. Pracował w Karsku. Data represji 07.1942-12.1944.

Drogowski Marian, syn Józefa i Wiktorii, ur. 25.01.1930 r. w Kruszwicy, zatrudniony w rolnictwie Chasko (Mogilno) od 05.1942 do 01.1945 r. przeżył roboty przymusowe.

Drogowski Zenon, syn Józefa i Wiktorii, ur. 18.12.1931 r. w Kruszwicy. Rootnik przymusowy zatrudniony w Chabsko (Mogilno) od 06.1942 do 01.1945 r.

Dutkowski Czesław, syn Józefa i Marianny, ur. 22.01.1926 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie, pracodawca: F. Scheer, miejsce pracy Neu Grebs (Ludwigslust) Niemcy od 1941 do 1945 r. przeżył.

Dutkowski Jan, syn Józefa i Marianny, ur. 16.04.1916 r. w Kruszwicy, zm. 29.02.1996 r. Uwięziony w obozie koncentracyjnym, zatrzymany 05.1944 r. Osadzony w Natzweiler Dachau, zwolniony 04.1945 r.

Dziekaniak Wacław, syn Józefa ur. 22.02.1929 r. w Kruszwicy, zm. 15.09.1996 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w Polanowicach od 09.1943 do 01.1945 r.


Dziwnik Stanisław ur. 27.02.1899 r. w Kruszwicy. Zatrzymany 06.08.1942 r. Osadzony w Rawiczu, zwolniony 30.04.1943 r. 


Fabiszak Stefan , syn Tomasza i Agnieszki, ur. 5.11.1922 w Kruszwicy, zm. 3.05.1996 r. Robotnik przymusowy, zatrudniony w przemyśle, pracodawca: Zuckerfabriken Obernetze AG Kruszwica, od 05.1941 do 08.1943 r.


Felisiak-Dipiero Stanisława, córka Franciszka i Teodora, ur. 29.10.1923 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w Jaksicach, od 03.1941 do 01.1945 r.


Filipiński Włodzimierz, syn Mieczysława i Marii ur. 25.11.1915 r. w Kruszwicy, zm. 19.05.2001 r. Jeniec wojenny, osadzony w obozie koncentracyjnym, data wzięcia do niewoli 01.09.1939 r.

Fronczek Zuzanna z domu Lutomska, córka Józefa i Józefy. Ur. 05.04.1925 r. w Kruszwicy, przed wybuchem wojny mieszkała w Kruszwicy. Zatrudniona w przemyśle, robotnik przymusowy u paula Erasmi & CO Luebeck Niemcy od 07.1941 do 05.1945 r.

Głodek Jan, syn Jana i Antoniny, ur. 13.07.1927 w Kruszwicy, zm. 06.11.1999. Przeżył represje 02.1942-02.1945. Miejsce pracy Poznań, pracodawca nazywał się Focke Wulf, zatrudniony w przemyśle.


Głuszak Stefan, syn Franciszka i Anny z domu Kolber, ur. 1909 r. w Kruszwicy, zm. 1973 r. Z zawodu robotnik, przed wojną pracował w fabryce Henryka Makowskiego w Kruszwicy, przed wybuchem wojny w stopniu starszy strzelec. Brał udział w Kampanii Wrześniowej 1939 r. wzięty do niewoli w Puszczy Kampinowskiej tego samego roku (strzelec w 52 p.p.). Osadzony w Stalag VIF-ocholt, w dn. 22.07.1940 r. przeniesiony następnie do Stalag VIH-Amoldsweiler, zwolniony do prac przymusowych w 1940 r. Do końca w VIH-Amoldsweiler. Pracodawca Peter Kaul, Josef Schiffer, Głuszak pracował na roli w poblikiej Broich, Krs. Dueren od 1940 do 1944 r. W dokumentach niemieckich figuruje jako: Stefan Gluczak ur. 20.08.1909 r., zarówno nazwisko jak data urodzenia są błędne.


Głuszyńska Czesława z domu Kunkel, córka Władysława i Heleny ur. 08.03.1925 r. w Kruszwicy, zm. 06.03.1998 r. przeżyła roboty przymusowe, zatrudniona w Seesland Wismar od 01.1941 do 05.1945 r.  


Gościniak Ewa, córka Tadeusza i Ireny, ur. 28.10.1933 r. w Kruszwicy, zm. 05.05.1997 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie Kobylniki od 01.1943 do 01.1945 r.

Graczkowski Stanisław, syn Kazimierza ur. 04.05.1930 r. w Kruszwicy zm 24.04.1997 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w Kruszwicy od 05.1944 do 01.1945 r.

Groll Janina ( z domu Pawlak), córka Jana i Franciszki, ur. 21.05.1923 w Kruszwicy. Przed wojną mieszkała w Inowrocławiu. Przeżyła represje, pracowała w przemyśle w BTF-Textilwerke GMH & CO w Bremen-Niemcy 1942.05.01-1945.04.01.


Grudziński Józef, syn Franciszka i Wiktorii, ur. 11.12.1915 r. w Kruszwicy. Uwięziony w obozie przesiedleńczym 04.1941 r. w Inowrocławiu, zwolniony 11.1941 r.

Grzegorzewska Wiktoria, córka Ludwika i Marii, ur. 20.12.1927 r. w Kruszwicy, zm. 23.01.2002 r. Robotnik przymusowy w poznaniu, od 04.1942 do 12.1944 r.


Grześkowiak Adam, syn Walentego i Joanny, ur. 18.12.1920 r. w Kruszwicy, zm. 02.01.2002 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w przemyśle. Pracodawca Gebr. Wilmsmeier-Moebelfabrik Lemgo-Niemcy, od 08.1941 do 03.1945 r.

Grześkowiak Łucja, córka Walentego ur. 03.12.1904 r. w Kruszwicy. Jeniec wojenny, przeżyła represje. Przebywała w Brausweig (Braunschweig), wróciła przez Szczecin do Kruszwicy 13.04.1946 r.


Grzybowski Antoni, syn Stanisława i Joanny ur. 09.11.1912 r. w Piotrkowie Kujawskim, zm. 24.01.2008 r. w Chełmce, gmina Kruszwica. Żołnierz Kampanii Wrześniowej, uczestnik Bitwy nad Bzurą 1939 r. w stopniu kaprala. Wzięty do niewoli 20.09.1939 r. (Obóz jeniecki). Przeniesiony na roboty przymusowe 24.05.1940 r. w Niemcy.


Grzybowski Leon, syn Marcina i Joanny ur. 07.04.1931 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie, Pracodawca Paul Siewert, miejsce pracy Bródzki od 04.1941 do 04.1944 r.  
Gościniak Ewa, córka Tadeusza i Ireny, ur. 28.10.1933 r. w Kruszwicy, zm. 05.05.1997 r. Robotnik przymusowy, zatrudniona w rolnictwie w Kobylnikach, od 01.1943 do 01.1945 r. 

Gościniak Jan, syn Józefa i Józefy z domu Grobecka ur. 03.08.1905 r. w Kruszwicy, krawiec. Uczestnik walk Kampanii wrześniowej 1939 r. 59 I.R. Gefr. Wzięty do niewoli w Warszawie 22.09.1939 r. Osadzony w Stalag I A, nr jeniecki 76336.

Gościniak Tadeusz, syn Józefa ur. 06.02.1903 r. w Kruszwicy, urzędnik. Przed wybuchem wojny mieszkał w Kruszwicy. Aresztowany 10.1943 r. za działalność w Ruchu Oporu – Polska Armia Powstańcza. Osadzony w Gross-Rosen 24.04.1944 r. Zwolniony 02.1945 r.

Gościniak Leon, ur. 11.06.1900 r. w Kruszwicy. Więzień obozu Auschwitz, przewieziony transporterem 30.06.1941 r. z Radomia. Numer jeniecki 17456.


Gotówka Kazimierz ( 20.01.1897 - 23.09.1977) i jego żona Pelagia Gotówka (06.03.1912 - 08.09.1992 ) oraz ich trójka dzieci : Jan ( 1938 ), Krystyna ( 1939 ) i Edward ( ok. 1940 ) zostali wysiedleni z własnego gospodarstwa w Rzepowie w zimę 1941 roku w rejon Chełma. Tam w skutek choroby, głodu i trudów cała trója dzieci zmarła. Pelagia urodziła na wygnaniu syna Mariana w 1943 roku. W Rzepowie po wysiedleniu rodziny Gotówka, gospodarstwo zajęli Niemcy. (Informacje przesłane przez rodzinę)

Gotówka Marianna, córka Jana i Magdaleny z Kowalskich ( 02.09.1895 - 12.11.1939 ) urodziła się w Frydrychowie (dawniej Rzepowo). Była zakonnicą w zgromadzeniu Sióstr Służebniczek NMP w Pleszewie, przyjęła imię Mieczysława. Pracowała jako nauczycielka i pielęgniarka. W 1935 podjęła służbę w Łobżenicy. W nocy z 11 na 12 listopada 1939 roku, Marianna wraz z innymi księżmi i zakonnikami została zamordowana w lesie w Paterku koło Łobżenicy.  (Informację przesłane przez rodzinę)


Grundkowski Jan, syn Wawrzyna i Sobieraj(?), ur. 31.03.1913 r. w Kruszwicy. Uczestnik walk wrześniowych 1939 r. przydział wijskowy do 59 pp. Wzięty do niewoli pod Sochaczewem 19.09.1939 r. Osadzony w Stalag II A Neubrandenburg, nr jeniecki 24254, przeniesiony na status robotnika cywilnego 04.03.1941 r.


Grzegorzewska Wiktoria, córka Ludwika i Marii, ur. 20.12.1927 r. w Kruszwicy, zm. 23.01.2002 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w Poznaniu od 04.1942 do 12.1944 r.

Gubarewicz Helena, córka Jana i Franciszki Pawlaków. Ur. 26.04.1925 w Kruszwicy, zm. 07.04.2001. Przed wojną mieszkała w Inowrocławiu. Zatrudniona jako pracownik przymusowy w czasie II wojny w Hugo Schneider AG Metallwarenfabrik w Altenburg Niemcy 1943.03.01-1945.02.01.


Guza Stanisław, ur. 02.05.1891 r. w Kruszwicy, zm. 03.02.1941 r. Przed wojną mieszkał w Poznaniu, z zawodu policjant. Zginął w obozie koncentracyjnym w Dachau, nr jeniecki 5388 (źródło: Edmund Chart, Spis pomordowanych Polaków w obozie koncentracyjnym w Dachau, rok wyd. 1946)

Grzelak Józef, syn Jana, ur. 02.01.1922 r.  w Kruszwicy, zm. 18.12.1991. Przeżył roboty przymusowe w Poremba od 03.1942-05.1943 r.


Grzesiak Teresa z domu Klimczak, córka Ignacego i Stanisława, ur. 08.11.1927 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle w Konservenfabrik Paul Erami & CO, Luebeck Niemcy, od 09.1941 do 05.1945 r.


Hertel Kazimierz, syn Teodora i Antoniny, ur. 16.02.1930 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnicwie. Pracodawca Klaus Matthias, miejsce pracy Neumarkt am Wallersee (SalzburgiAustria), od 1944 r. Zatrudniony w przemyśle, pracodawca Saegewerk Josef Schwaighofer, miejsce pracy Neumarkt am Wellersee (Salzburg-Austria) do 1945 r.


Hertel Zenon, syn Teodora i Antoniny, ur. 08.11.1928 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w przemyśle, pracodawca Saegewerk Josef Schwaighofer, miejsce pracy Neumarkt (Salzburg-Austria) od 1944 r. do końca wojny.

Hermanowski Henryk, syn Piotra i Katarzyny, ur. 01.02.1925 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w przemyśle w Fabryce Sprzętu Wojskowego Nuernber Niemcy od 03.1942 do 04.1945 r.


Hirth Franciszek, syn Ignacego ur. 02.04.1914 r. w Kruszwicy. Uczestnik Kampanii wrześniowej 1939 r. Wzięty do niewoli w Warszawie. Figuruje na liście obozu Stalag I A, osadzony w Stablack, nr jeniecki 12530.


Hofmański Bernard, syn Stanisława i Jadwigi, ur. 03.05.1925 r. w Kruszwicy, zm. 16.04.1983 r. Więziony w obozie koncentracyjnym od 15.04.1942 do 24.04.1945 r.


Holas Stefan, syn Szczepana i Józefa ur.01.09.1928 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Wróblach, od 01.1942 do 09.1944 r.

Jabłoński (lub Jablonski, Jabłonski?) Tomasz, syn Andrzeja, imię matki nieznane z domu Zielińska (Zielinska?). Ur. 28.09.1902 r. w Kruszwicy. Uczestnik walk Kampanii wrześniowej 1939 r. Przydział 82.Inf.Reg. Stopień Gefr. Jeniec więzienny, uwięziony 05.10.1939 r. Krzywda. Osadzony w Stalag IV A, Elsterhorst, numer jeniecki 15696. Prawdopodobnie uciekł, źródła podają, że został ponownie uwięziony 28.01.1941 r. i osadzony w Stalag IV B, obóz jeniecki IV A Muhlberg (Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach w Opolu).

Jagusiak Wanda, córka Józefa i Heleny, ur. 25.01.1939 r. w Kruszwicy. Nieletnia ofiara wojny, dziecko deportowane, miejsce represji Karlsruhe od 07.1944 do 04.1945 r. Niemcy.


Jagodziński Wojciech, syn Wawrzyna i Antoniny, ur. 01.04.1928 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Łagiewnikach (Kruszwica), od 04.1940 do 04.1944 r.


Jankowski Józef, syn Ludwika i Zofii, ur. 17.01.1924 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w przemyśle. Pracodawca F. Urupp AG Essen-Niemcy od 10.1942 do 04.1945 r.


Jakubiak Wanda z domu Czarnecka, córka Wincentego i Pelagii ur. 10.02.1926 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle – F. Tecklenborg & CO Bremen-Niemcy, od 05.1942 do 04.1945 r.

Janeczek Ireneusz, syn Piotra i Leokadii, ur. 10.03.1927 r. w Kruszwicy. Uwięziony w obozie przesiedleńczym od 09.1940 r. Łódź-Żeligowskiego, przeżył.

Jankowska Genowefa, córka Kazimierza i Józefy ur. 24.12.1927 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w Kruszwicy od 02.1940 do 12.1943 r.

Januszkiewicz Janina, córka Jana i Katarzyny Skomskich. Ur. 22.09.1919 w Kruszwicy. Pracownik przymusowy w Berliner Wellpappenwerk, Berlin-Niemcy, 01.12.1942-01.04.1945 (możliwe też, że od listopada 1942 do maja 1945 różne źródła).


Jańczyk Damazy, syn Ignacego i Antoniny, ur. 24.11.1906 r. w Kruszwicy, zm. 11.05.2001 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w Reichsautoahn-Tiefbauuterneher Schulke, Zarańsko (Drawsko Pomorskie) od 11.1939 do 03.1945 r. 


Jaroszewicz Maria z domu Sobierski, ur. 24.10.1919 r. w Kruszwicy. Deportowana do III Rzeszy, po zakończeniu wojny przebywała w Niemczech.


Jaszczak Zyta z domu Grzybowska, córka Wawrzyna i Heleny, ur. 07.04.1927 r., zm. 27.11.2008 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle. Pracodawca Berliner Wellpappen Werk, Lichtenberg (Berlin) Niemcy od 11.1942 do 04.1945 r.  

Jaworski Władysław, syn Jana i Wiktorii, ur. 04.09.1924 w Kruszwicy, zm. 07.02.2000. Mieszkał przed wojną w Inowrocławiu. Pracował w rolnictwie, miejsce pracy: Huettendorf (Nuernberg) Niemcy od 01.03.1942-01.04.1945.


Jarzyna Czesława z domu Kubicka, córka Stanisława i Teresy, ur. 05.07.1938 r. w Kruszwicy. Dziecko deportowane do Budapen – Rosja od 1940 do 1943 r. Od 1943 do 1945 przebywała w Tilsit.

Jędrzejewska Władysława z domu Makowska, córka Henryka i Heleny, ur. w Kruszwicy 27.09.1925 r. Zatrudniona na kolei w Wolmirstedt Niemcy od 10.1944 do 04.1945 r.


Jodzińska Czesława, córka Władysława i Agnieszki ur. 25.06.1930 r. w Kruszwicy. Przeżyła rooty przymusowe, zatrudniona w rolnictwie, pracodawca H. Drell., H. Kothe. Miejsce pracy Walle (Verden) Niemcy od 12.1943 do 04.1945 r.  

Jóźwiak Bogdan, syn Jana i Władysławy, ur. 10.06.1922 w Kruszwicy. Przeżył rooty przymusowe, zatrudniony w przemyśle DWM AG Poznań 01.1944-01-1945 r.

Jóźwiak Teresa, córka Józefa i Walerii, ur. 30.05.1930 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie w Kruszwicy od 05.1942 do 12.1944 r.


Kaczmarek Leokadia, córka Władysława i Kazimiery ur. 10.11.1925 r. w Kruszwicy. Więzień obozu przesiedleńczego, osadzona w łódź-Łąkowa od 02.1942 r.


Kalinowska Maria, córka Stanisława i Janiny, ur. 01.02.1932 r. w Kruszwicy, zm. 11.02.1996 r. Zatrudniona w rolnictwie w Kobylnikach od 01.1943 do 01.1945 r.

Karolak Edward, Syn Józefa i Marii, ur. 03.08.1924 r. w Kruszwicy. Przed wojną mieszkał w Kruszwicy, zm. 22.02.2009 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie, miejsce pracy Meklenburg Niemcy od 04.1940 do 04.1945 r.

Kapczyński Bolesław, syn Adama i Marii, ur. 21.07.1931 r. w Kruszwicy. Przeżył roboty przymusowe, zatrudniony w rolnictwie, pracodawca Gierke, miejsce pracy Łojewo pow. Inowrocław, od 05.1942 do 01.1945.

Kasprzak Zenon, syn Adama i Janiny, ur. 23.11.1923 r. w Kruszwicy, zm. 21.09.1995 r. Przeżył roboty przymusowe, zatrudniony na kolei w Leipzig Niemcy od 06.1944 do 03.1945 r.

Kępska Krystyna, córka Józefa i Stanisławy, ur. 13.09.1938 r. w Kruszwicy. Nieletnia ofiara wojny, dziecko deportowane. Miejsce represji Altmersleben (Salzwedel) od 08.1942 do 05.1945 r. Niemcy.

Kępski Józef, syn Józefa i Stanisławy, ur. 19.10.1939 r. w Kruszwicy. Nieletnia ofiara wojny, dziecko deportowane do Altmersleben (Salzwedel) Niemcy od 08.1942 do 05.1945 r.


Kilińska Helena, córka Stanisława i Marii, ur. 01.06.1921 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zatrudniona w przemyśle w Bremen Tauwerk-Fabrik F. Tecklenborg & CO w Bremen, Niemcy. Od 1942 do 1945 r. 

Kilińska Urszula, syn Piotra i Weroniki ur. 06.06.1929 r. w Kruszwicy. Pracownik przymusowy zatrudniona w rolnictwie, pracodawca E. Buhse Kruszwica od 06.1943 do 01.1945 r.

Kilińska Zofia z domu Sieradzka, córka Andrzeja i Antoniny, ur. 12.02.1921 r. w Kruszwicy. Przed wojną mieszkała w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zatrudniona w rolnictwie Boeckum (Lippstadt) Niemcy od 10.1941 do 03.1945 r.


Kobyłka Stanisława z domu Łuszczewska, córka Marcina i Rozalii, ur. 19.10.1916 r. w Kruszwicy, zm. 14.02.2008 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w Ostoennen (Soest) Niemcy od 06.1940 do 02.1944 r.  

Koczorowicz Czesław, syn Adama i Zofii, ur. 13.07.1930 r. w Kruszwicy, zm. 17.05.1994 r. Przeżył roboty przymusowe, zatrudniony w przemyśle w Zuckerfabriken AG w Kruszwicy od 10.1944 do 01.1945 r.


Kolber Anreli syn Franciszka i Marianny z domu Siarkowskiej, ur. 10.09.1908 r. w Kruszwicy, z zawodu Gorber (?). uczestnik walk wrześniowych 1939 r. Przydział wojskowy 3IR Kobryń, miejsce wzięcia do niewoli Garwolin 19.09.1939 r. Osadzony w Stalag I A, nr jeniecki 19214. Zwolniony 04.1945 r.

Kolber Marian syn Franciszka i Marianny, ur. 31.12.1910 w Kruszwicy, zm. 30.07.1996 r. jeniec wojenny, wzięty do niewoli 01.09.1939 r. Osadzony w obozie jenieckim, zw. Do pracy przymusowej 01.11.1941 r.


Kolber Tadeusz, syn Stanisława syn Stanisława ur. 08.10.1914 r. w Kruszwicy, zm. 31.01.2001 r. Uczestnik walk wrześniowych 1939 r. Wzięty do niewoli 09.1939 r. Osadzony w Stalag XI B.


Kolczyński Czesław, syn Michała i Anny, ur. 27.03.1918 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w Berman Elektrik Werke, Berlin-Niemcy, od 10.1942 do 05.1945 r. 


Kolczyński Jan, syn Michała i Anny, ur. 09.11.1921 r. w Kruszwicy, zm. 11.02.2000 r. Robotnik przymusowy zatrudniony do pracy w Berlinie-Niemcy, w przemyśle Elektrownia od 1941 do 1945 r. 


Kolczyński Leon, syn Marcina i Wiktorii ur. 16.02.1922 r. w Kruszwicy, zm. 05.01.1997 r. Robotnik przymusowy w Berlinie od 02.1940 do 05.1945 r.  


Kolczyński Stefan ur. 2.09.1927 w Golejewie, syn Franciszka i Stanisławy z Frączczaków; pracownik przymusowy w rolnictwie w Golejewie (1940-1944); zm. 12.12.2000, pochowany w Sławsku Wielkim (źródło: FPNP)


Kolińska Kazimiera, córka Władysława ur. 11.01.1925 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy przebyła drogę z Buch, przez Szczecin do Kruszwicy. Powróciła 29.01.1946 r.

Kolińska Stefania, córka Elżbiety i Władysława ur. 23.08.1923 r. w Kruszwicy, zm. 01.03.2008 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w Breitenbraun Niemcy od 04.1941 do 03.1945 r.

Korcz Franciszka z domu Rościszewska, córka Władysława i Pelagii, ur. 23.02.1924 r. w Kruszwicy. Zatrudniona w rolnictwie w Ziegendorf Niemcy od 03.1941 do 05.1945 r. przeżyła roboty przymusowe.


Kornacki Stefan, syn Wawrzyna i Heleny ur. 08.08.1933 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Polanowicach (Kruszwica), od 10.1943 r.


Kowalski Ludwik ur. 18.08.1900 w Siemionkach; żołnierz piechoty w stopniu strzelca; osadzony w Stalagu II-A, nr jeniecki: 16618; dn. 15.08.1940 zwolniony do prac cywilnych; zm. 17.03.1983 w Ostrówku, pochowany w Ostrowie n. Gopłem (źródło: Polski Czerwony Krzyż)


Kozłowska Teresa z domu Beśka, córka Franciszka i Elżbiety, ur. 22.02.1933 r. w Kruszwicy, zm. 15.02.2003 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle. Pracodawca Rheinische Kammfabrik Franz Krotz, miejsce pracy Sankt Toenis Niemcy, od 06.1944 do 03.1945 r.

Krawczak Józef, syn Józefa i Pelagii, ur. 14.03.1936 r. w kruszwicy, dziecko deportowane do Berlina 05.1945 r. Niemcy.


Krawczak Stanisław, syn Stanisława, ur. 06.11.1915 r. w Kruszwicy. Represjonowany, przeżył roboty przymusowe, przybył z Libeck? Przez Szczecin do Kruszwicy 15.04.1946 r. 


Krokos Helena córka Wawrzyna, ur. 11.02.1904 r. w Kruszwicy, zm. 05.11.1991 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie w Koeln Reinkassel od 10.1942 do 03.1945 r.


Krowiranda Krystyna z domu Janicka, córka Władysława i Agnieszki ur. 18.05.1929 r. w Kruszwicy. Przed wojną mieszkała w Poznaniu. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie. Miejsce Walle (Verden) Niemcy 12.1943 do 04.1945 r.



Kubis Franciszek ur. 6.04.1898 w Lachmirowicach, syn Baltazara i Katarzyny z Derendów; podoficer 8. oddziału żandarmerii; jeniec wojenny; zm. 28.03.1976 w Strzelnie, pochowany w Strzelnie (źródło: Sygnatura 20398 – oryginalna kartoteka jeniecka I, Polski Czerwony Krzyż)


Kukawka Bronisława, córka Stanisława i Katarzyny, ur. 23.03.1923 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zatrudniony w IG Farbenindustrie-Dynamid AG, miejsce pracy Krzystkowice (Żary) od 04.1943 do 11.1944 r. 


Kujawa Edward ur. 23.08.1933 w Ostrówku, syn Wojciecha i Pelagii; przymusowo zatrudniony w rolnictwie w majątku Ostrówek (08.1943-01.1945); żyjący mieszkaniec Ostrówka (źródło: FPNP)

Kurczalski Aureli, syn Stefana i Ludwiki, ur. 09.04.1925 r. w Kruszwicy, zm. 27.11.2004 r. Przeżył roboty przymusowe, zatrudniony w Salzburgu Austria od 04.1943 do 05.1945 r.


Kwiatkowski Henryk, syn Franciszka i Pelagii, ur. 02.01.1907 r. w Kruszwicy, zm. 13.12.1992 r. Wzięty do niewoli 01.09.1939 r. zw. Do pracy przymusowej 01.08.1940 r.


Kwiatkowski Jan, syn Szczepana i Rozalii, ur. 19.06.1922 r. w Kruszwicy, zm. 10.06.1997 r. Robotnik zatrudniony w przemyśle. Pracodawca Oesterreische Sauer-Werke AG, miejsce pracy Wien-Austria, od 07.1942 do 04.1945 r.


Lech Anna z domu Malicka, córka Ignacego i Marty ur. 02.06.1928 r. w Kruszwicy, zm. 27.02.1997 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w Schleusingen od 1943 do 1945 r.


Lemański Czesław, syn Michała i Anastazji, ur. 12.02.1921 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w przemyśle, Barmen, od 06.1940 do 04 1945 r.

Lewandowska Bronisława (z domu Cieślak), córka Jana i Józefy, ur. 26.01.1915 w Kruszwicy, zm. 28.04.2000 r. Przed wojną mieszkała w Trzyszczynie. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie DREIHOF 1940-1945 r., a także przez GERDHAUTER w DREIHOF (KARLSRUHE) Niemcy 1945 r.


Lewandowska Marianna, córka Stanisława i Marii, ur. 04.12.1924 r. w Kruszwicy, zm. 19.09.1997 r. Robotnik przymusowy, zatrudniona w Racicach Dąbrowka Kujawska, 01. 1940 do 12.1940 r.

Lewandowska Wanda, córka Andrzeja i Wiktorii, ur. 25.03.1926 r. w Kruszwicy, zm. 22.03.2002 r. Przed wojną mieszkała w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zatrudniona w Bremer Woll Kaemmarei Brenien Blumenthal, Bremen Niemcy od 08.1941 do 04.1945 r.

Lewandowski Zenon, syn Stefana i Stanisławy, ur. 12.12.1929 r. w Kruszwicy, zm. 09.03.2001 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w Kruszwicy od 12.1943 do 01.1945 r.


Lisiecki Sylwester, syn Leona i Marianny, ur. 27.12.1932 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Racicach (od 10.1944), pow. inowrocławski. Pracodawca nazywał się J. Rotenbusch.


Łabenda Zofia, córka Szczepana i Leokadii ur. 06.05.1926 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle w Fabryka Amunicji Zieh-Und Stahlwerk Schleusingen-Niemcy, od 04.1943 do 04.1945 r.  


Łowicka Elżbieta z domu Wojdyła, córka Wincentego i Marii, ur. 28.12.1924 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, deportowana do III Rzeszy 1.10.1942, wróciła 01.04.1945 r.


Łysiak Bernadeta, córka Michała i Tekli, ur. 02.04.1930 r. Kruszwica, zm. 03.05.1997 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie Bródzki, od 04.1944 do 02.1945 r. 


Łysiak Florian, syn Michała i Tekli, ur. 16.04.1920 r. w Kruszwicy, zm. 02.09.1997 r. Robotnik przymusowy w Bremie i Poznaniu od 1942 do 1945 r.


Macioszek Maria, ur. 01.10.1919 r. w Kruszwicy. Więzień Zamku w Lublinie, nr 8246.

Madaj Edmund, syn Jana i Anny, ur. 16.05.1926 w Kruszwicy. Przeżył roboty przymusowe, zatrudniony w rolnictwie w Grodztwie pow. inowrocławski 10.1939-05.1942 r.
Marciniak Józef, syn Jana i Marianny, ur. 12.02.1918 w Kruszwicy, zm. 23.05.1998 r. Zatrudniona w czasie wojny, jako pracownik przymusowy w rolnictwie SCHWOEBER od 07.1940-04.1945 r.


Madaj Zygmunt, syn Stanisława i Zofii, ur. 01.08.1935 r. w Kruszwica. Dziecko deportowane do berlina, Niemcy, gdzie przebywało pd 07.1944 do 05.1945 r. 

Majchrzak Tadeusz, syn Józefa i Genowefy ur. 29.01.1923 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w Goldenstaedt Niemcy od 12.1940 do 05.1945 r.


Makowski Henryk, syn Leona i Rozalii, ur. 20.11.1927 r. z Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Kruszwicy, od 07.1941 do 11.1943 r.  


Malczak Marian, syn Franciszka i Saloemi, ur. 08.09.1931 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w Kobylnikach, od 04.1942 do 10.1942 r.


Marcinkowski Mieczysław, syn Stanisłwa i Julianny, ur. 28.09.1930 r. w Kruszwicy. Zatrudniony w rolnictwie do pracy przymusowej, pracodawca Paul Profeasdorf (Kruszwica), od 07.1942 do 01.1945.


Marula Jan syn Franciszka i Juliany, ur. 17.11.1925 r. w Kruszwicy, zm. 03.03.1997 r. Robotnik przymusowy w Dreenkroegen, od 10.1940 do 04.1945 r.


Maryanowski Stefan, syn Walentego i Józefy ur. 21.08.1928 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w Kruszwicy, od 07.1941 do 01.1945 r.

Markowicz Zofia z domu Owczarek, córka Józefa i Józefy, ur. 24.12.1928 r. w Kruszwicy, zm. 05.06.2002 r. Przed wojną mieszkała w Jezioro Małe powiat Strzelno. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle, pracodawca CG Haenel, miejsce pracy Shul (Schlesignen) Niemcy 08.1944 do 03.1945 r.

Marólewska Bronisława, córka Jana i Zofii, ur. 28.06.1928 w Kruszwicy, zm. 02.04.2003 r. Pracownik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Kruszwicy 10.1940-06.1944 r.


Marólewski Alfons, syn Stanisława i Rozalii ur. 28.03.1922 r. w Kruszwicy, zm. 05.01.2002 r. Zatrudniony do pracy przymusowej w przemyśle, pracodawca DWM. Miejsce pracy Karlsruhe Niemcy, od 04.1941 do 07.1944 r. 


Maskuliński Zbigniew, syn Mieczysława i Paszkowskiej(?) ur. w Kruszwicy 27.05.1913 r., zm. 06.03.`940 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w Niemczech, gdzie zginął 6 marca 1940 r. w Osterode-Herz (akt zgonu znajduje się w w tymże mieście, w Urzędzie Miasta 72/1940).

Matysiak Wanda, córka Stanisława i Zofii, ur. 29.09.1939 r. w Kruszwicy. Dziecko deportowane do berlina od 07.1944 do 05.1945 r.

Mazurczak Teodor, syn Józefa i Pelagii, 14.10.1928 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w Grundstuecksges F. Den. R.W.M..H. Inowrocław od 11.1942 r.


Mazurkiewicz Urszula, córka Władysława i Franciszki ur. 14.09.1929 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie. Pracodawca Elisabeth Buhse w Kruszwicy 01.1941 do 01.1945 r.  

Mądry Jan, syn Jana, ur. 26.08.1912 w Kruszwicy, magazynier. Aresztowany w czasie wojny 01.11.1943 r. za przynależność do Polskiej Armii Powstańczej. Skazany na obóz koncentracyjny GROSS-ROSEN 22.04.1944-26.04.1944 r., nr 308…?

Michalak Aniela, córka Jana, ur. 06.05.1922 w Kruszwicy, zm. 08.09.1993 r. Robotnik przymusowy w ZWICKAU 06.1940-10.1943 r.


Michalak Henryk, syn Walentego i Antoniny ur. 27.11.1925 r. w Kruszwicy, zm. 07.05.2001 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Kruszwicy, od 02.1941 r.


Michalak Pelagia z domu Kwieciak, córka Stanisława i Rozalii, ur. 18.03.1922 r. w Kruszwica, zm. 14.12.2001 r. Robotnik przymusowy, zatrudniona w rolnictwie w Hattropholsen – Niemcy, od 06.1940 do 11.1944 r. 


Michalak Stefan, syn Ludwika i Małgorzaty, ur. 15.08.1927 r. w Kruszwicy, zm. 12.08.1999 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Weseldorfie (1941-1942 r.), następnie w przemyśle Bergedorfer Eisenwerk AG Astra-Werke Glinde (Stormarn)-Niemcy od 1942 do 1945 r.

Michalak Stefania, córka Stefana i Teresy, ur. 30.12.1929 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie w Lachmirowicach pod Kruszwicą od 07.1942 do 01.1945 r.


Mietkiewicz Marianna, ur. 31.07.1896 r. w Kruszwicy. Deportowana do II Rzeszy, po zakończeniu wojny przebywała na terenie Niemiec.


Mikołajczak Łucjan syn Franciszka i Antoniny, ur. 24.09.1927 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony do prac w rolnictwie na terenie Kruszwicy, od 04.1941 do 09.1943 r.


Mikołajczak Władysław syn Franciszka i Antoniny, ur. 23.03.1930 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Kruszwicy, od 09.1942 do 03.1944 r.


Mikołajczak Łucjan, syn Franciszka i Antoniny ur. 24.09.1927 r. w Kruszwicy. Pracownik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Kruszwicy od 04.1941 do 09.1943 r.

Molenda Antoni, syn Jana i Michaliny, ur. 04.01.1911 w Kruszwicy, zm. 13.08.1979 r. Wzięty do niewoli 01.09.1939 r. trafił do obozy jenieckiego (?), zwolniony 01.10.1939 r.

Morawska Anna z domu Owczarek, córka Józefa i Józefy ur. 07.08.1931 r. w Kruszwicy. Przed wojną mieszkała w Jezioro Małe pow. Strzelno. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle: Suhler Jagd und Sportwaffen GMH SUHL Niemcy od 08.1944 do 03. 1945 r.


Mont Edward, syn Michała i Franciszki, ur. 13.10.1931 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Tryszczynie, od 10.1942 do 01.1945 r.


Nadzieja Edmund, syn Czesława i Pelagii ur. 18.11.1926 r. w Kruszwicy, zm. 12.03.2007 r. Robotnik przymusowy, zatrudniony w rolnictwie w Klockenhagen Niemcy od 10.1940 do 05.1945 r.  


Nagler Ewa ur. (22?)23.12.1923 r. w Kruszwicy, z zawodu bławatnik. Zatrzymana w Bydgoszczy (Fordon) osadzona w Auschwitz 15.01.1943 r. nr jeniecki 29090, prawdopodobnie przetrzymywana również w Zamku w Lublinie nr jeniecki 6705. Zamęczona w Ravensbrueck, gdzie zmarła.


Nalewaj Leszek, syn Józefa i Marii ur. 28.09.1928 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zatrudniony w rolnictwie w Kruszwicy 06.1942-09.1944 r.  

Nowacki Konrad, syn Adama i Salomei ur. 08.02.1930 r. w kruszwicy, zm. 24.05.2002 r. Pracownik przymusowy w rolnictwie, pracodawca Heins Asmut, miejsce pracy Konary pow. Inowrocław od 05.1942 do 01.1945 r.

Nowaczyk Tadeusz, syn Jana i Rozalii, ur. 19.08.1926 w Kruszwicy, zm. 07.02.1999 r. Robotnik przymusowy, miejsce pracy Brześć od 01.1940-08.1942 r.


Nowak Jan, syn Stanisława ur. 23.07.1911 r. w Kruszwicy. Uczestnik Kampanii wrześniowej 1939 r. 8 Pion. Batl. Miejsce uwięzienia Iłów, 18.09.1939 r. Osadzony w Stalag III B Furstenberg, nr jeniecki 5640.


Nowak Marian, syn Józefa i Stanisławy ur. 15.03.1925 r. w Kruszwicy, zm. 26.07.2000 r. Przeżył roboty przymusowe w Wolfsburg od 1940-1944 r. Jego pracodawcą był Albert Velver, miejsce pracy Ohrum Niemcy.  

Nowak Tadeusz, syn Wawrzyńca ur. 09.03.1923 r. w Kruszwicy, zm. 03.12.1991 r. Przeżył obóz koncentracyjny, uwięziony 10.1939 r. w Nauthausen zwolniony 05.1945 r.



Nowicka Janina, córka Teodora i Jadwigi, ur. 14.01.1934 r. Robotnik przymusowy w majątku ziemskim Polanowice (pow. inowrocławski), od 10.1941 do 03.1944 r.


Nowicki Tadeusz, syn Władysława i Franciszki ur. 04.10.1929 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w Wróblach koło Kruszwicy od 02.1942 do 01.1945 r.


Oczachowski Józef, syn Tomasza, ur. 18.02.1905 r w Kruszwicy, z zawodu ślusarz. Zatrzymany i aresztowany w Kruszwicy 2.11.1943 r. za Działalność w Ruchu Oporu. Skazany na obóz koncentracyjny, osadzony w Gross-Rosen 22.04.1944 do 07.02.1945 r.


Ograbek Anna, z domu Figas, córka Michała i Katarzyny, ur. 09.07.1926 r. w Kruszwicy, zm. 22.12.2004 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie w Tressentin, Niemcy, od 01.1941 do 05 1945 r. 


Ornatek Bronisław, syn Józefa i Katarzyny Patyk, ur. 7.09.1912 r. w Kruszwicy. Aresztowany 1.11.1943 r. przez Gestapo w Kruszwicy i osadzony w obozie przejściowym Inowrocław-Błonie. Dnia 10.02.1944 r. przewieziony do Poznań Fort VII, a następnie 15.03.1944 r. do obozu Żabikowo. Dnia 24.04.1944 r. przewieziony do obozu koncentracyjnego Gross-Rosen i zarejestrowany pod nr 30791. Następnie od dnia 10.02.1945 r. do 1.04.1945 r. przebywał w obozie Dora Northausen, później do obozu w Bergen-Belsen. Wyzwolony przez wojska amerykańskie 25.04.1945 r. Odznaczony Krzyżem Oświęcińskim, Weteran Walk o Niepodległość i inne. Powrócił do rodziny, przebywał na emeryturze. Zmarł 16.12.2001 r. w Kruszwicy. (Informację przesłane przez rodzinę)


Pacanowski Sylwester, syn Szczepana i Marianny ur. 30.12.1924 r. w Kruszwicy, zm. 08.09.1997 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w Norymberdze, pracodawca J. Kolb-Metallwarenfarik Niemcy, od 1943 do 1945 r.

Pacanowski Tadeusz, syn Jana i Marianny, ur. 22.10.1929 w Kruszwicy. Zatrudniony w rolnictwie do pracy przymusowej w Kruszwicy od 10.1943 do 01.1945 r.

Padalewska Hanka, córka Stefana i Franciszki, ur. 17.06.1930 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, uwieziona w obozie przesiedleńczym 09.1940 r. Osadzona w Łódź-Żeligowskiego przeżyła.


Pasiński Józef ur. 18.11.1911 w Mietlicy, syn Jana i Julianny z Szymczaków; robotnik przymusowy od 07.1940 do 05.1945, zatrudniony w rolnictwie; pracodawca: Erich Meyer, miejsce pracy: Warskow (Ruegen) w Niemczech; zm. 8.02.2003 w Gdańsku (źródło: FPNP)


Pastwikowska Kazimiera z domu Kolińska, córka Władysława i Elżbiety ur. 11.01.1925 r. w Kruszwicy, zm. 13.06.2001 r. Przeżyła roboty przymusowe, zatrudniona w rolnictwie w Buch (Stendal) Niemcy od 10.1942 do 04.1945 r.  

Pamfil (lub Panfil) Kazimierz, syn Jana i Pelagii, ur. 14.10.1918 w Kruszwicy, zm. 23.03.1998 r. Przed wojną mieszkał w Inowrocławiu. Pracownik przymusowy w ROSTOCK Niemcy od 03.1944 do 05.1945 r.


Pawlak Henryk, syn Ignacego i Kazimiery, ur. 14.07.1939 r. Dziecko deportowane do Berlina 10.1943 r. (Niemcy). 


Pawlak Ignacy, syn Michała i Wiktorii, ur. 01.02.1916 r. w Kruszwicy, zm. 18.05.2005. Zatrudniony w przemyśle, w Bergmann Elektricitaetswerke AG, Berlin-Niemcy od 12.1940 do 05.1945 r.

Pawlak Jan, syn Michała i Wiktorii, ur. 10.06.1914 r. w Kruszwicy, osadzony w obozie jenieckim 01.09.1939 r.


Pawlak Kazimiera, córka Wawrzyna i Marianny ur. 08.12.1919 r. w Kruszwicy, zm. 21.05.2005 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle, pracodawca Bergmann Elektr. Werke Berlin-Niemcy od 07.1944 do 04.1945 r.

Pawlak Marian, syn Jana i Franciszki, ur. 02.07.1927 w Kruszwicy, zm. 18.12.1999 r. Przeżył roboty przymusowe 03.1941-07.1943 r.


Piasecka Marianna, córka Michała i Katarzyny, ur. 07.02.1923 r. w Kruszwicy, pracownik przymusowy zatrudniona w rolnictwie. Pracodawca Knomarek i Kies-Fabryka Śrub, Berlin-Niemcy, od 10.1942 do 02.1944 r. 

Pietruszyński Kazimierz, syn Jana i Franciszki, ur. 26.12.1900, zm. 20.09.1941 r. Skazany na obóz koncentracyjny MAUTHAUSEN-GUSEN, zatrzymany 07.1941 r.


Pietrzak Krystyna z domu Urbańska, córka Tadeusza i Salomei, ur. 29.08.1934 r. w Kruszwicy, robotnik przymusowy zatrudniona w Polanowicach od 10.1941 do 03.1944 r.


Pięta Franciszek, syn Szczepana i Józefy, ur. 03.12.1926 r. w Kruszwicy. Pracownik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Brunow-Niemcy, od 02.1941 do 05.1945 r.

Pilarska Teresa, córka Stefana i Stanislawy, ur. 10.08.1933 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie w Polanowicach koło Kruszwicy od 10.1941 do 03.1944 r.


Piotrowski Józef, syn Stanisława ur. 18.03.1921 r. W Kruszwicy, zm. 14.05.1993 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w Poznaniu Homorn od 08.1942 do 05.1945 r. 


Piotrowski Zbigniew, syn Stanislawa i Ireny, ur. 14.08.1928 r. w Kruszwicy, zm. 14.07.2002 r. Zatrudniony w rolnictwie w Kruszwicy od 01.1942 do 08.1944 r. 


Poczekaj Eleonora, córka Władysława i Heleny ur. 23.07.1920 r. w Kruszwicy, zm. 04.11.1997 r. Przeżyła roboty przymusowe, zatrudniona w rolnictwie. Miejsce pracy Hermannhof, od 10.1939 do 09.1942 r.  

Popiołkiewicz Zbigniew, syn Pawła i Leokadii, ur. 12.10.1929 r. w Kruszwicy. Przeżył roboty przymusowe, zatrudniony w Inowrocławiu od 08.1943 do 01.1945 r.

Prandke Maria, syn Jana i Franciszki, ur. 01.12.1921, zm. 16.11.1998 r. Pracownik przymusowy. Zatrudniona w przemyśle DWM Poznań około 11.1940-01.1945 r.


Pyra Zdzisław syn Franciszka i Stanisławy, ur. 13.09.1925 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Kruszyn, od 10.1939 do 09.1941 r.


Radtke Jarosław, syn Leona i Anieli, ur. 27.01.1923 r. w Kruszwicy. Uwięziony w obozie koncentracyjnym od 03.1943 do 03.1944 r. w Ciebłowicach (pow. Tomaszów Mazowiecki).  


Ratajczak Józef, syn Tomasza i Michaliny, ur, 20.03.1928 r. w Kruszwicy, zm. 17.05.2004 r. Przeżył roboty przymusowe, zatrudniony w przemyśle, pracodawca Deutsche Amunition Fabrok w Nuernberg Niemcy, od 09.1943 do 04.1945 r. 


Ratajczak Kazimierz, syn Ludwika ur. 28.01.1911 r. w Kruszwicy, zm. 22.04.1992 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Altenstadt od 11.1939 do 05.1945 r.

Rejman Elżbieta, córka Jana i Józefy, ur. 05.11.1925 w Kruszwicy. Pracownik przymusowy zatrudniony w rolnictwie Kruszwica od 10.1940 do 11.1941 r.

Rogoziński Henryk, syn Jana i Leokadii, ur. 04.10.1923 w Kruszwicy, zm. 19.01.1999 r. Zamieszkały przed wojną w Poznaniu. Robotnik przymusowy w berlinie 06.1940-04.1944 r.


Rochucka Maria, córka Józefa i Marianny, ur. 29.02.1930 r. w Kruszwicy. Przeżyła roboty przymusowe, zatrudniona na terenie Kruszwicy w rolnictwie od 01.1942 do 01.1945 r.


Rościszewski Józef, syn Władysława i Pelagii ur. 14.05.1929 r. w Kruszwicy, zm. 11.07.2003 r. Przeżył roboty przymusowe, zatrudniony w rolnictwie w Kobylnicy (okolice Kruszwicy) od 04.1940 do 03.1943 r.


Ruciński Adam z Rusinowa i Maria Rucińska z domu Stankiewicz. „Ślub rodziców odbył się w Niemczech, gdzie poznali się rodzice zatrudnieni do pracy przymusowej w czasie II wojny światowej. Ojciec pracował w fabryce farb i lakierów. Niemcy zajęli dom na początku wojny, Ojciec został przewieziony w rejony Lubelskie, a rok później wywiezieni na tereny Rzeszy. W czasie pobytu Adama Rucińskiego (wysiedlony w 1939 do 1945 r., do GG, dane z akt przesiedleńczych w Poznaniu-Archiwum Państwowe w Łodzi, sygn. 47XXI/33) na robotach przymusowych zdobył aparaty fotograficzne, które do dziś syn – Ludwik zachował na pamiątkę. W dzieciństwie próbował robić nimi fotografie, nie posiadał wówczas odpowiedniej wiedzy na ten temat, co powodowało różne, często komiczne sytuację: „Wyciągnąłem klisze, aby zobaczyć jak wyszło zdjęcie” - opowiadał p. Ludwik Ruciński”.

Rutkowski Jan, syn Jana i Cecylii, ur. 26.08.1921 w Kruszwica-Inowrocław. Robotnik przymusowy, zatrudniony w rolnictwie PAMPOW Niemcy od 06.1940-05.1945 r.



Ryczek Ewa (Lewańska) ur. 15.12.1900 r. w Kruszwicy (powiat inowrocławski – Hohensalza). Rodzaj uwiezienia obóz przesiedleńczy do Generalnej Guberni z Poznań, miejsce osadzenia Poznań Główna 15.03.1940 r. lista transportowa 29 str 9.


Saja Bernard, syn Czesława i Marianny ur. 25.07.1932 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zatrudniony w rolnictwie w Kobylniki (koło Kruszwicy) od 09.1940 do 10.1944 r.


Sandecka Maria, córka Józefa ur. 26.10.1912 r. w Kruszwicy, zm. 14.07.1996 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle Luebeck od 07.1941 do 05.1945 r.


Seweryn Marianna z domu Dembek, córka Józefa i Katarzyny ur. 03.09.1924 r. w Kruszwicy, zm. 19.04.2004 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w Luebeck od 1941 do 1942 r. Pracodawca DWM AG Niemcy zat. w przemyśle.


Sawicki Alojzy, syn Ludwika i Pelagii ur. 21.02.1916 r. w Kruszwicy, zm. 05.09.2007 r. Robotnik przymusowy zatrudniony na kolei w Berlinie-Niemcy od 09.1944 do 04.1945 r.


Siarkowski Tadeusz, syn Wincentego i Wiktorii, ur. 03.10.1924 r. w Kruszwicy, zm. 27.03.1995 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w Kruszwicy od 03.1940 r.

Siedlewski Stanisław, syn Mariana ur. 08.10.1934 r. w Kruszwicy, nieletnia ofiara wojny, rodzaj represji pozbawienie opieki rodzicielskiej, wywieziony do Niemiec.


Siedlecka Czesława z domu Wódczak, córka Wincentego i Marii, ur. 06.02.1925 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w Wismar-Niemcy od 10.1941 do 05.1945 r.

Sieradzki Edmund, syn Andrzeja i Antoniny z domu Kruszyńskiej, ur. 17.10.1913 r. w Kruszwicy. Uczestnik Kampanii wrześniowej 1939 r. Przydział wojskowy 59 I.R. Schutze. Jeniec wojenny, wzięty do niewoli 18.09.1939 r. Figuruje na stanie obozu Stalug II D. Osadzony w Stargard, nr jeniecki 19976. Przeniesiony na status robotnika cywilnego, zwolniony 15.06.1940 r.


Skonieczna Stefania, córka Szczepana i Weroniki, ur. 21.07.1934 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w Kruszwicy, od 10.1941 do 01.1945 r.

Skomska Kazimiera, córka Jana i Katarzyny, ur. 28.01.1923, zm. 23.12.2006 r. Przed wojną mieszkała w Grudziądzu. Przeżyła roboty przymusowe, zatrudniona w rolnictwie w Ttopiesznie (pow. Żóławski) 1942-1945.


Skotarczak Marian, syn Walentego i Czesławy ur. 27.07.1934 r. w Kruszwicy, zm. 26.08.1999 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w Modliborzycach (pow. inowrocławski), od 06.1942 do 01.1945 r.


Sobala Sabina z domu Tomaszewska, córka Aleksandra i Ireny, ur. 20.07.1925 r. w Kruszwicy, zm. 11.11.2001 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie w Neumuenster-Niemcy, od 02.1942 do 05.1945 r.


Sobczak Irena zd. Szymczak ur. 10.08.1928 w Mietlicy, córka Józefa i Franciszki z Jędrzejczaków; przymusowo zatrudniona w rolnictwie w majątku Ostrówek (01.1942-08.1944), zm. 16.12.1992 w Ostrówku, pochowana w Ostrowie n. Gopłem (źródło: FPNP)


Sobczak Leon, syn Ignacego i Leokadii, ur. 29.07.1928 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie. Pracodawca Hans Kieller, Sławsk Wielki, od 10.1939 do 07.1944 r.


Sobczak Łucja, córka Józefa i Joanny ur. 18.11.1916 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w Zajączkowie od 02.1943 do 09.1943 r.


Sobczak Łucja, córka Zygmunta i Czesławy, ur. 21.11.1930 r. w Kruszwicy, zm. 13.01.1997 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w Kruszwicy, od 01.1941 do 01.1945 r.

Sobczak Roman, syn Ignacego i Leokadii, ur. 23.02.1926 r. w Kruszwicy, robotnik przymusowy, pracował u Niemca-Kelera w Sławsku Wielkim od 1939 do 1942 r.

Sobczak Roman, ur. w Kruszwicy 18.02.1939 r. dziecko deportowane do Osnabruck, nieletnia ofiara wojny. Data śmierci 03.08.1944 r. w Osnabruck (akt zgonu nr 1366/1944 Urząd Miasta Osnabruck).


Sobczak Stanisław ur. 14.02.1930 w Linowcu, syn Wawrzyńca i Anny; zatrudniony w rolnictwie w majątku Ostrówek /gm. Kruszwica/ (01.1943-01.1945); żyjący mieszkaniec Ostrówka (źródło: FPNP)

Sobek Urszula (z domu Szczepaniak), córka Jana i Weroniki, urodzona 28.06.1922 r. w Kruszwicy, zm. 24.01.2000 r. Przed wojną mieszkała w Inowrocławiu, przeżyła roboty przymusowe w Borgstedt okołp 1940 r. Zmuszona również do pracy w rolnictwie w Borgstedt (Eckenfoerde) w Niemczech, pracodawca Anna Ehlers.

Sobieralska Gabriela, córka Andrzeja i Antoniny. Ur. 14.02.1924 r. w Kruszwica-Inowrocław. Przed wojną mieszkała w Bydgoszczy. Pracownik przymusowy, zatrudniona w przemyśle Schleusingen (SUHL) Niemcy, pracodawca Zieh-Stanlwerk GMH (od 04.1943-04.1945 r.) przeżyła.


Sobień Andrzej, syn Tomasza i Marii, ur. 26.11.2932 r. w Kruszwicy, zm. 19.10.2000 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w rolnictwie w Eckernfoerde Niemcy, od 12.1942 do 05.1945 r. 


Sobień Czesław, syn Tomasza i Marii, ur. 05.07.1937 r. w Kruszwicy. Nieletnia ofiara wojny, dziecko deportowane do Eckernfoerde Niemcy od 06.1944 r. 

Sobień Kazimierz, syn Tomasza i Marii, ur. 22.02.1935 r. w Kruszwicy. Nieletnia ofiara wojny, dziecko deportowane do Eckerfoerde Niemcy 06 1944 r. 


Spychalska Anna z domu Ornatek, córka Józefa i Katarzyny ur. 07.08.1915 r. w Kruszwicy, zm. 15.05.1998 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w Suelfeld od 08.1944 do 05.1945 r.

Spychalski Sławomir, syn Józefa i Anny ur. 23.12.1940 r. w Kruszwicy. Nieletnia ofiara wojny, dziecko deportowane do Sulfeld do 04.1945 r.  

Specjał Jadwiga, córka Andrzeja i Franciszki, ur. 16.10.1920 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, miejsce pracy Lubartów od 12.1939 do 07.1944 r. przeżyła.

Stando Wiktoria, córka Jana i Józefy, ur. 15.08.1919 r. w Kruszwicy. Przeżyła roboty przymusowe w Rendsurgu – Niemcy prawdopodobnie 07.1941-05.1945 r.


Stanisławski Józef, syn Stanisława i Katarzyny ur. 05.02.1921 r. w Kruszwicy, zm. 03.04.2007 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w Schenk & Voekel GMH. Miejsce pracy Honenerxleben (Bernburg) Niemcy, od 06.1940 do 04.1945 r. 


Stefański Antoni, syn Walentego i Marianny, ur. 31.05.1919 r. w Kruszwicy, zm. 13.04.2003 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w Romburg-Ukraina, od 01.1944 do 04.1944 r.  


Sulczyńska Stefania, córka Mieczysława i Genowefy, ur. 02.09.1935 r. w Kruszwicy. Nieletnia ofiara wojny, dziecko deportowane do Brauweiler (Koeln) Niemcy 06.1944 r. powrót 03.1945 r.  

Superczyński Józef, syn Jana i Józefy z domu Grzybowskiej, ur. 28.01.1908 r. w Kruszwicy, zawód Aktiv. Jeniec wojenny, więziony w Wawer. Data wzięcia do niewoli 20.09.1939 r. Miejsce osadzenia Stalag I A, numer jeniecki 37079. Uczestnik walk wrześniowych 1939 r.

Superczyńska Joanna, córka Jana i Katarzyny, ur. 27.08.1912 r. w Kruszwicy, zm. 29.09.2000 r. Przeżyła roboty przymusowe, zatrudniona w przemyśle w Kruszwicy i Poznaniu 04.1941-01.1945.

Superczyński Ignacy, syn Jana ur. 24.10.1915 r. w Kruszwicy, z zawodu Szewc. Aresztowany za działalność w ruchu oporu 5 lutego 1943 r. Osadzony w Rawiczu 2 kwietnia 1943 r. Skazany na obóz koncentracyjny w Gross-Rosen 20.03.1944-09.02.1945 r.


Stachowiak Jan (1904-1950), mój ojciec zmarł kiedy miałem 5 lat. Dlatego też wiele faktów z jego życia jest dla mnie nie jasnych. Urodził się w Grodztwie. Jego ojciec Walenty był furmanem w ówczesnym Urzędzie Miejskim. Wyuczył się na piekarza. W ~1935 roku otworzył jako czeladnik piekarnie w Kruszwicy. w 1939 w lipcu zrobił mistrza ale Niemcy po zajęciu Kruszwicy zamknęli piekarnie a ojciec trafił najpierw na roboty do Niemiec a następnie na poszerzanie torów -Bauzug pod Smoleńsk. Po wojnie ojciec ze swoim szwagrem Antonim Żurawskim jako wspólnicy prowadzili od 1945 r. piekarnie - prawie do śmierci mojego ojca w 1950 r. (piec w piekarni po Borówce a sklepik w rynku obok apteki). [nadesłał Czesław Stachowiak syn Jana Stachowiaka] 


Starenga Maria, córka Pelagi, ur. 19.09.1920 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle w F. Tieklenberg & CO, Bremen-Grohn Niemcy, od 05.1942 do 04.1945 r.


Stoszko Krystyna z domu Majchrzak, córka Józefa i Genowefy ur. 28.01.1936 r. w Kruszwicy. Uwięziona w obozie przesiedleńczym 09.1940 r. Miejsce osadzenia Łódź-Żeligowskiego, przeżyła.

Ślesińska Danuta z domu Janeczek, córka Piotra i Leokadii ur. 31.07.1931 r. w Kruszwicy, osadzona w obozie koncentracyjnym od 06.09.1940 r.

Ślesińska Maria, z domu Janeczek, córka Piotra i Leokadii, ur. 30.01.1929 r. w Kruszwicy, zm. 26.12.2007 r. Uwięziona w obozie przesiedleńczym od 09.1940 r. w Łodzi.


Szablak Benigna, córka Józefa i Pelagii ur. 25.09.1934 r. w Kruszwicy. Nieletnia ofiara wojny, dziecko deportowane do berlina Niemcy 05.1945 r.


Szaflińska Zofia, córka Wincentego i Zofii ur. 03.02.1923 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie. Pracodawca Johann Kurz, miejsce pracy Neustadt (Ludwigslust)-Niemcy od 08.1942 do 01.1944 r.


Szeja Marianna, córka Józefa i Józefy, ur. 21.11.1935 r. w Kruszwicy, zm. 02.03.2003 r. Dziecko deportowane do Niemiec-Schleusingen 07.1944 do 04.1945 r.


Szczepaniak Andrzej syn Franciszka i Marii ur. 11.11.1939 r. w Kruszwicy. Nieletnia ofiara wojny, pozbawiona opieki rodzicielskiej.

Szewczykowska Zofia z domu Michalska, córka Ludwika i Joanny ur. 27.01.1917 r. w Kruszwicy.


Szęfel Ewa z domu Prandke, córka Jana i Franciszka, ur. 15.05.1920 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w przemyśle Veb Kermanische Werke, miejsce pracy Hermsdorf Niemcy od 06.1942 do 04.1945 r. przeżyła.

Szlagos Maria z domu Wiśniewska, córka Wincentego i Zofii ur. 24.02.1921 r. w Kruszwicy, zm. 14.06.2003 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie Glaisin-Niemcy od 02.1941 do 04.1945 r.

Szatkowski Kazimir, syn Jana i Bondas ur. 01.02.1904 r. w Kruszwicy. Uczestnik walk Kampanii wrześniowej 1939 r. Przydzial wojskowy 4 a.r. Stopień wojskowy Gefreiter. Jeniec wojenny, wzięty do niewoli w Aleksandrowie 18.09.1939 r. Figuruje na stanie obozu Stalag II A. Osadzony w Neubrandenburg. Zwolniony 30 stycznia 1941 r. przeniesiony do prac przymusowych.

Szefel Ewa z domu Prandke, córka Jana i Franciszki, ur. 15.05.1920 r. w Kruszwicy, przed wojną zamieszkiwała Ujście powiat Chodzież. Zatrudniona do prac przymusowych w V. Kermanische Werke Hermsdorf Niemcy od 06.1942 do 04.1945 r. przeżyła.


Szeja Marianna, córka Józefa i Jozefy ur. 21.11.1935 r. w Kruszwicy, zm. 02.03.2003 r. Nieletnia ofiara wojny, dziecko deportowane do SUHL (Schleusingen) Niemcy od 07.1944 do 04.1945 r.


Szoma, z domu Chuda, córka Michała i Antoniny, ur. 24.01.1929 r. Kruszwica. Zatrudniona w przemyśle w GEO Gleisten & Sohn, Bremen-Niemcy, a także Vegesack, od 1942 do 1945 r. 


Szulc Stanisława, córka Stanisława i Pelagii ur. 09.09.1915 r. w Kruszwicy, zm. 17.08.2001 r. Zatrudniona w rolnictwie, robotnik przymusowy. Miejsce pracy Hohenlockstedt (Steinurg) Niemcy od 07.1940 do 12.1942 r. 


Szwarc Marian, syn Jozefa i Anny, ur. 12.04.1924 r. w Kruszwicy, zm. 05.04.2005 r. Robotnik przymusowy zatrudniony w Crossen od 1942 r. Zatrudniony w przemyśle, pracodawca Saegewerk G. Pruefer, miejsce pracy Krosno odrzańskie do 1945 r.


Szwagrzyk Henryka, córka Władysława i Heleny ur. 07.01.1924 r. w Kruszwicy. Przeżyła rooty przymusowe, zatrudniona w rolnictwie w Elmshorn (Pinneberg) Niemcy od 03.1945 r.  


Szwagrowska Regina, córka Wincentego i Heleny ur. 11.07.1924 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w Racicach od 05.1944 r.

Szudzichowski Stefan, syn Jana i Marianny ur. 10.09.1927 r. w Kruszwicy. Przeżył roboty przymusowe, zatrudniony w Cukrownia Kruswice 1940 r.


Szymczak Leon ur. 3.11.1912 w Złotowie, syn Józefa i Franciszki z Jędrzejczaków; przed wojną zamieszkały w Chełmcach; robotnik przymusowy od 1.9.1943 do 1.4.1945 w Essen; zm. 18.03.2007 w Inowrocławiu, pochowany w Chełmcach (źródło: FPNP, Urząd ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych)


Śmigielski Wojciech, syn Władysława i Heleny ur. 11.04.1928 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w Kruszwicy od 04.1942 do 12.1944 r.  

Świderska Zofia, córka Jana, ur. 13.04.1916 r. w Kruszwicy, zm. 20.05.1992 r. Przeżyła roboty przymusowe, zatrudniona w przemyśle Rogaetz od 05.1941 do 05.1945 r.


Tadzik Zygmunt ur. 3.05.1930 we Wróblach, syn Kazimierza i Walentyny; przymusowo zatrudniony w rolnictwie we Wróblach (03.1943-01.1945); zm. 29.11.2008 w Inowrocławiu, pochowany w Kruszwicy (źródło: FPNP)

Tomaszewska Urszula, córka Jana i Stanisława ur. 24.01.1927 r. w Kruszwicy, zm. 30.01.2009 r. Zatrudniona w przemyśle BTF Textilwerke GMBG & CO KG Bremen 1942-1945 r.


Tomczak Halina z domu Szczehowska, córka Stanisława i Janiny ur. 22.04.1928 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w Gera Niemcy, pracodawca Siemens od 04.1943 do 04.1945 r. 


Turek Zofia z domu Walkowiak, córka Wincentego i Janiny ur. 7.05.1925 r. w Kruszwicy, zm. 14.05.2006 r. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie. Pracodawca P. Stoppel, miejsce pracy Freudenberg (Rostock) – Niemcy od 01.1941 do 05.1945 r.  


Urbanek Urszula, córka Stanisława i Rozalii ur. 20.06.1926 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie w Kruszwicy od 01.1940 do 06.1942 r. 


Urbanek Zdzisław, syn Czesława ur. 17.01.1915 r. w Kruszwicy, z zawodu księgowy. Aresztowany w Kruszwicy 31.10.1943 r. za działalność w ruchu Oporu. Osadzony w obozie koncentracyjnym Gross-Rosen od 22.04.1944 r.


Urbański Janusz, syn Tadeusza i Salomei, ur. 03.06.1933 r. w Kruszwicy, robotnik przymusowy zatrudniony w Kobylnikach od 09.1940 do 12.1944 r. 


Urbańska Krystyna córka Franciszka i Władysławy, ur. 14.01.1938 r. w Kruszwicy. Dziecko deportowane do Grossenhof-Niemcy 05.1942 r.

Wajer Czesław, syn Józefa i Teofilii ur. 09.07.1928 r. w Kruszwicy, zm. 19.06.2001 r. Robotnik przymusowy, zatrudniony w rolnictwie w Chrosno (okolice Inowrocławia) od 07.1940 do 07.1944 r.

Wajer Walenty, syn Józefa i Teofila ur. 11.01.1927 r. w Kruszwicy, przeżył obóz koncentracyjny, uwięziony 15.06.1943 do 31.01.1944 r.  


Walenczewski Kazimierz, syn Michała i Józefa, ur. 12.02.1914 r. w Kruszwicy, zm. 02.02.2006 r. Jeniec wojenny, osadzony w obozie jenieckim 30.09.1939 r. 


Walińska Eleonora, córka Leona i Rozalii ur. 21.02.1930 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w rolnictwie od 02.1944 do 01.1945 r. Pracodawca nazywał się Buhse Elizabeth z Grodztwa.  

Wawrowska Irena, ur. 28.01.1928 r. w Strzelno, do Kruszwicy przybyła w 1950 r. Roboty przymusowe, osadzona w Altenurg Thurin Hasag Lagern, w 1944 r.

Wawrzyniak Janina, córka Jana i Marianny, ur. 27.12.1927 r. w Kruszwicy. Przeżyła roboty przymusowe, zatrudniona w rolnictwie w Kruszwicy od 01.1940 do 12.1943 r.


Wesołowski Bolesław, syn Ignacego i Stanisława, ur. 28.05.1920 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w przemyśle. Pracodawca Accumulatoren Fabrik AG Hagen, Niemcy, od 02.1943 r.

Wieczorkiewicz Aniela, córka Jana i Marianny, ur. 25.03.1930 r. w Kruszwicy. Przeżyła roboty przymusowe, zatrudniona w rolnictwie = pracodawca Hans Schneider, miejsce pracy Sławsko Wielkie 03.1944-01.1945 r.


Wietrzykowska Jadwiga z domu Polińska, córka Ignacego i Zofii, ur. 19.12.1919 r. Kruszwica, zm. 14.04.1998 r. Robotnik przymusowy w Niemczech, Pinneberg, od 02.1941 do 05.1945 r.


Wiśniewska Irena córka Franciszka i Marii, ur. 20.07.1939 r. w Kruszwicy, zm. 15.08.1998 r. Nieletnia ofiara wojny, dziecko pozbawione opieki rodzicielskiej 07.1941-01.1945 r.


Wiśniewski Johan, syn Józefa, nazwisko panieńskie matki Herman; ur. 09.05.1912 r. w Kruszwicy. Jeniec wojenny, wzięty do niewoli w Lemberg. Bral udział w walkach Kampanii wrześniowej 1939 r. przydział wojskowy: 4. Reit. Reg. 4. Szw. Stopień wojskowy Untoffiz. Data wzięcia do niewoli 19.09.1939 r. Figuruje na stanie obozu Stalag V C. Miejsce osadzenia Wildberg, nr jeniecki 6761. Zwolniony 07.08.1940 r.  


Witczak Maria, ur. 31.12.1915 r. w Kruszwicy. Uwięziona w Lublin Zamek, nr jenizecki 8028.

Witczak Zofia z domu Stanisławska, córka Jana i Stanisława, ur. 26.03.1928 r. w Kruszwicy, powiat inowrocławski. Przed wojną mieszkała w Kruszwicy. Robotnik przymusowy w C.A. Kneifftabakfabrik GA Hanewacker Nordhausen Niemcy od 1943 do 1945 r. przeżyła.

Wojciechowski Alfons, syn Kazimierza i Marii, ur. 30.01.1932 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniony w Kobylnikach pow. inowrocławski, od 05.1941 do 10.1941 r.


Wojciechowski Czesław syn Ignacego, ur. 25.01.1898 r. w Kruszwicy. Aresztowany w Kruszwicy w 1943 r. Osadzony w obozie koncentracyjnym Gross-Rosen 18.11.1944 r.


Wojcieszek Halina, córka Józefa i Marii ur. 23.10.1929 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy, zatrudniona w rolnictwie w Kruszwicy od 07.1943 do 09.1943 r.  


Wojnowska Stanisława z domu Krawczak, córka Stanislawa i Wiktorii, ur. 06.11.1915 r. w Kruszwicy, zm. 09.01.2002 r. Robotnik przymusowy, zatrudniona w przemyśle. Pracodawca Konsevenf Fabrik Paul Erasmi & CO, miejsce pracy Luebeck Niemcy od 07.1941 do 04.1945 r.


Woźniak Kazimiera, córka Wawrzyna i Heleny ur. 26.12.1923 r. w Kruszwicy. Robotnik przymusowy zatrudniona w Inowrocławiu od 09.1941 do 10.1942 r.

Wójciński Bronisław, syn Kazimierza i Bronisławy, ur. 01.12.1913 r. w Kruszwicy, zm. 17.12.2004 r. Uczestnik Kampanii wrześniowej 1939 r. Dostał się do niewoli 1939 r. osadzony w Stalag IXA. Zatrudniony w rolnictwie w Pfaffenrod Niemcy od 1940 do 1945 r.


Wudarczyk Genowefa, córka Szczepana i Katarzyny, ur. 02.05.1928 r. w Kruszwicy. Pracownik przymusowy zatrudniona w rolnictwie w Tupadły (pow. inowrocławski), od 08.1940 do 10.1943 r.

Wylegała Waleria, córka Jana i Elżbiety, ur. 05.06.1928 r. w Kruszwicy. Przeżyła roboty przymusowe, zatrudniona w rolnictwie w Marunowie, powiat Czarnków od 03.1940 do 06.1944 r.


Zabłocka Franciszka z domu Hanasz, córka Stanisława i Marii (Gordecka z domu), ur. 13.03.1925 r. w Kruszwicy. Wysiedlona 10.1939 r. Przed wojną mieszkała w Kościerzynie. 

Zalewski Kazimierz, syn Jana i Katarzyny, ur. 17.01.1930 r. w Kruszwicy. Przeżył roboty przymusowe, zatrudniony przez Paula Proesdorfa w Kruszwicy od 07.1943 do 01.1945 r.

Zblewska Zofia z domu Pawlak, córka Jana i Franciszki, ur. 10.12.1918 r. w Kruszwicy. Przeżyła rooty przymusowe w Soest Niemcy od 06.1940 do 01.1945 r.


Zegar Edmund ur. 16.01.1932, syn Bolesława i Marianny; wywieziony jako dziecko do Oświęcimia (1939-1941), Ciechosza (1942-1945) i ponownie do Oświęcimia (1945), przed śmiercią mieszkał w Popowie, zm. 31.01.1997, pochowany w Ostrowie n. Gopłem (źródło: FPNP)


Zieliński Kazimierz, syn Wincentego i Katarzyny ur. 08.01.1911 r. w Kruszwicy, zm. 21.09.2002 r. Jeniec wojenny wzięty do niewoli 01.09.1939 r. Osadzony w obozie jenieckim zwolniony 01.05.1945 r.


Ziemba Zofia z domu Lewicka, córka Józefa i Michaliny, ur. 06.05.1919 r. w Kruszwicy. Przeżyła roboty przymusowe w Bremen od 1941 do 1944 r.  

Żyła Marianna z domu Jaworska, córka Jana i Wiktorii ur. 19.07.1923 r. w Kruszwicy zm. 09.04.1999 r. Przeżyła roboty przymusowe, zatrudniona w rolnictwie w Ribnitz od 02.1941 do 05.1945 r.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła archiwum:
Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Szczecinie, Archiwum Państwowe w Szczecinie
Fundacja Polsko-Niemiecka Pojednanie
Instytut Pamięci Narodowej
Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego
Urząd do spraw kombatantów i osób represjonowanych
Polski Czerwony Krzyż
Centralne Muzeum Jeńców Wojennych w Łambinowicach w Opolu
Państwowe Muzeum Oświęcim Brzezinka



czwartek, 1 września 2016

Projekt - lista represjonowanych kruszwiczan w czasie II wojny światowej

Na prośbę czytelników, Nadgoplańskie Towarzystwo Historyczne udostępni nazwiska represjonowanych kruszwiczan z czasów II wojny światowej. Mamy nadzieje stworzyć listę jeńców zmuszonych do prac przymusowych przez okupanta. Lista, którą nadal uzupełniamy liczy już dziesiątki nazwisk. prosimy o pomoc w jej stworzeniu.

Projekt: Lista represjonowanych kruszwiczan w czasie II wojny światowej ma charakter otwarty – chcemy gromadzić relacje, dokumenty i zdjęcia, aby archiwizować je i udostępniać na stronie internetowej. Głownym celem projektu jest stworzenie listy mieszkańców Kruszwicy zmuszanych w czasach wojennych do przymusowej pracy i więzionych w obozach hitlerowskich i sowieckich.

Szukamy świadectw zapomnianych bohaterów czasów II wojny światowej i okupacji oraz czasów reżimu stalinowskiego. Świadków historii aktywnie uczestniczących w ważnych wydarzeniach historycznych. Dzielnych ludzi działających w organizacjach konspiracyjnych, walczących o prawo do życia oraz represjonowanych za przynależność do organizacji niepodległościowych po 1945 r. Pragniemy odzyskać pamięć o nich, ocalić ich od zapomnienia – dla siebie i dla kolejnych pokoleń, wzbogacić naszą wiedzę o dziejach miasta.

Prosimy o kontakt, jeśli jesteś świadkiem historii lub znasz taka osobę – napisz do nas lub zadzwoń, razem ocalimy od zapomnienia naszą wspólną historię.

Zarząd Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego

piątek, 26 sierpnia 2016

Dzieje pszczelarstwa kruszwickiego do II wojny światowej

Pszczelarstwo w Kruszwicy ma bardzo długą tradycję. Nie jesteśmy jednak w stanie ustalić kiedy powstały pierwsze pasieki nad Gopłem. Przypuszczalnie było to w średniowieczu, możliwe że kruszwiczanie zakładali ule już w XIII wieku. Arabscy kupcy przemierzający szlak bursztynowy wiodący przez Kruszwicę wspominają w swych zapiskach o miodzie. Wiemy, że na zamku spożywano duże ilości miodu pitnego w czasach, gdy w urzędach zasiadali kasztelanowie i starostowie. Posiadamy również zapiski o istnieniu organizacji pszczelarskiej w 1908 roku. Wówczas nosiło ono nazwę Towarzystwo Pszczelarzy na Kruszwicę i Okolicę. Jego inicjatorem był Jerzy Smurfiński urzędnik Cukrowni w Kruszwicy. Jest on uważany za prekursora działalności pszczelarskiej na Ziemi Nadgoplańskiej. Do utworzonego wówczas Zarządu weszli również: Władysław Goebel, który objął stanowisko sekretarza, skarbnikiem był Mieczysław Maskuliński, a ławnikami Jan Białecki i Walery Karólewski.

Zapiski i dokumenty datowane na okres sprzed odzyskania niepodległości, odręczne, w języku niemieckim potwierdzają, że Towarzystwo prowadziło w tym okresie ożywiona działalność. Dotyczą głównie dostaw cukru, tak potrzebnego dla prawidłowego rozwoju pszczelich hodowli, a także cen miodu.

Do 1910 roku Towarzystwo skupiało bartników głównie z Kruszwicy. Wielu z nich pracowało w Cukrowni, co nie było bez znaczenia zważywszy na ciągłe potrzeby cukru. 10 maja 1910 roku w kręgi pszczelarskiej braci wstąpili nowi członkowie z okolic Kruszwicy. Wśród nich był również inż. Józef Julian Czosnowski, któremu powierzono wtenczas obowiązki sekretarza Towarzystwa. To właśnie jemu Towarzystwo zawdzięcza pozyskanie nowych członków. Z końcem 1910 roku było ich dwudziestu. W tym stanie osobowym Towarzystwo utrzymało się do 1916 roku. W czerwcu 1916 roku prezes Jerzy Smurfiński przeprowadził się na Pomorze, wobec czego na jego stanowisko jednogłośnie wybrano Józefa Czosnowskiego. Sekretarzem został dotychczasowy ławnik – Jan Białecki, a skarbnikiem – Stanisław Wiśniewski. Pozostali oni na swych stanowiskach aż do śmierci.
Posiedzenia Towarzystwa były bogate w wymianę doświadczeń handlowych. Zapiski wspominają o wygłaszaniu fachowych odczytów i odwiedzaniu pasiek swych członków.

Jesienią 1916 roku do Towarzystwa przyłączyli się nowi członkowie. Łącznie posiadali 382 roje. W marcu 1917 roku liczba członków sięgnęła 83 hodujących 650 roi pszczelich.

W czasie I wojny światowej bartnicy dostarczali swoje wyroby do szpitali wojskowych. Za przykładne dostawy wysokiej jakości modu nadgoplańscy pszczelarze otrzymali pochwały i podziękowania od władz szpitalnych.

W czasie wojny ciężko było o żywność, nie mówiąc już o cukrze, który był w tym czasie towarem luksusowym. Świadczą o tym słowa rolnika z Chełmc, który wstępując w pszczelarskie struktury w marcu 1917 roku pisał: „… donoszę Panu, iż od dnia dzisiejszego wstępuję jako członek do Towarzystwa Pszczelarzy Nadgoplańskich w Kruszwicy i załączam 3 marki jako wstępne. Więc proszę niech Pan nie zapomni na 8 roi cukru.”

Za ciekawostkę może uchodzić fakt wskazujący na szerokie horyzonty działalności Towarzystwa, która niejednokrotnie wykraczała poza ramy pszczelarstwa. Jak dowodzi notatka z walnego zebrania odbytego 3 marca 1818 roku, z inicjatywy prezesa Czosnowskiego zorganizowano składkę na potrzeby bezdomnych Galicjan.

Kruszwiccy pszczelarze czerpali również z wiedzy i doświadczenia innych. Zapewne nieocenionych wskazówek udzielał prof. Frey z Poznania. Zachowały się dokumenty z 1917 roku potwierdzające ożywioną korespondencję, która dowodzi, iż prof. Frey przysyłał kruszwickim bartnikom fachowe czasopismo poświęcone pszczelarstwu.

Kruszwickie pszczelarstwo na przestrzeni lat przechodziło różne koleje losu. Polityka państwa, która pozbawiła pszczelarzy możliwości zakupu cukru po ulgowej cenie doprowadziła do masowego występowania z pszczelarskiej organizacji. Grupa najwytrwalszych bartników, licząca kilkanaście osób nie poddawała się trudom i wytrwale dążyła do odnowienia struktur.
Dopiero po ponownym przyznaniu ulgowego cukru pszczelego, choć w bardzo szczupłych rozmiarach organizacja powoli odzyskiwała swą świetność. To z inicjatywy bartników – Stanisława Borowiaka, ówczesnego burmistrza Kruszwicy, Józefa Michalskiego, Walentego Spletstesera, Stanisława Szczecińskiego i Mieczysława Skowrona znów zyskiwała na znaczeniu. Dnia 6 października 1932 roku odbyło się walne zebranie, podczas którego ukonstytuowano Zarząd Nadgoplańskiego Koła Pszczelarzy w składzie: prezes – Józef Czosnowski, sekretarz – Stanisław Borowiak, skarbnik – Mieczysław Skowron. Następnie doszło do drobnych zmian na najwyższych stanowiskach. Obowiązki sekretarza sprawowane przez burmistrza Borowiaka przejął Walenty Spletsteser.

W 1935 roku Towarzystwo liczyło 67 bartników, którzy hodowali łącznie 1500 roi. Był to najokazalszy okres w historii nadgoplańskiego pszczelarstwa. Podsumowując 25 – letni dorobek Towarzystwa prezes Czosnowski napisał: „Towarzystwo daje zatem podstawy do dalszego rozwoju. Jest członkiem Wielkopolskiego Związku Pszczelarzy w Poznaniu i ze spokojem patrzy w przyszłość naszego bartnictwa. Założycielom oraz wszystkim członkom, którzy się do rozwoju naszego Towarzystwa przyczynili, serdecznie Bóg zapłać.” Jubileuszowe walne zebranie, upamiętniające 25 – lecie działalności odbyło się 27 lutego 1935 roku. Honorowe członkostwo przyznano wówczas – Mieczysławowi Maskulińskiemu, Stanisławowi Szczecińskiemu, Jerzemu Smurfińskiemu u prezesowi – Józefowi Czosnowskiemu.

Lata trzydzieste były dla kruszwickich pszczelarzy okresem rozwoju. Świadczą o tym dokumenty z tamtych lat, szczególnie bogata korespondencja Józefa Czosnowskiego, prezesa Towarzystwa Pszczelarzy Nadgoplańskich prowadzona z przedsiębiorcami nabywającymi kujawski miód. Z korespondencji tej wynika, że produkcję miodu liczyło się wówczas nie w kilogramach, a w tonach. Zachowało się kilka zamówień skierowanych przez firmę Sobczyk – Fabrykę Pierników i Cukrów w Rybniku. Jedno z nich opiewa na 1500 kg miodu - „dostarczane w trzech ratach po 500 kg, w naczyniach blaszankach oraz beczułkach po 50 kg.”

Na terenie Śląska działał pełnomocnik Towarzystwa, który zajmował się sprzedażą miodu mniejszym firmą i sklepom w Katowicach, Bielsku oraz wielu innych miastach i miasteczkach. Tadeusz Szymański tytułujący się „reprezentantem”, jak wynika z umowy, otrzymywał 10 procent zysku od wartości sprzedaży. On też negocjował z odbiorcami ceny, które wahały się od 2,80 do 3,20 za kilogram. Ciekawostką jest, że w tym czasie kupcy gdańscy sprowadzali miód zagraniczny w cenie 1,80 za kilogram.

Bartnicy nadgoplańscy zaopatrywali się w niezbędny sprzęt i narzędzia w chojnickiej fabryce przyborów pszczelarskich J. F. GEHRKE. Wychodził fachowy katalog ofertowy z 1937 roku, potwierdzający profesjonalny sprzęt u pszczelarzy.

Towarzystwo Pszczelarzy Nadgoplańskich zaopatrywało drobnych odbiorców w etykiety i banderole. Były one niezbędne dla dalszej sprzedaży nieprzetworzonego miodu, rozlewanego przez nabywców do małych słoiczków. Sądząc po zachowanej na dokumentach pieczęci i nadruku na papierze firmowym, etykiety musiały być równie interesujące. Zachowało się pismo reprezentanta Szymańskiego w sprawie owych etykiet. „Zaleca się – pisał pan Szymański – aby WPan niezwłocznie dał do druku 10 000 sztuk etykietów efektownych do nalepienia na słoje z miodem. Etykiety mogłyby być w kolorze zielonym, w środku znak ochronny – wieża z dwoma ulami w kolorze żółtym, zaś wkoło tejże napis jak na stemplu Wpanów w kolorze czerwonym. U dołu pod okrągłym stemplem wzdłuż – tekst: „gwarantowany czysty miód pszczelny leczniczy”.

Niestety nie zachowały się zapiski czy i w jakim stopniu sugestie reprezentanta zostały przy projektowaniu etykiet wzięte pod uwagę. Poza Śląskiem Towarzystwo posiadało układy handlowe w Wielkopolskim Związku Pszczelarzy w Poznaniu. Kujawski miód w znacznych ilościach i dość często nabywał nestor polskiego cukiernictwa – warszawska firma WEDEL. Pomniejszych odbiorców było wielu, zarówno na terenie województwa bydgoskiego jak i poza nim. Tak, więc nadgoplańskie pszczelarstwo było prężnym przedsiębiorstwem, prowadzonym profesjonalnie i energicznie przez długoletniego prezesa – Józefa Czosnowskiego. Utrzymywało kontakty z Majętnością w Ostrowie należącą do dra Juliusza Trzcińskiego. Wystarczy nadmienić, że w 1936 roku sprzedano 2,236 kg miodu.

W tym samym roku, 9 marca, na zasadzie postanowienia wojewody poznańskiego Towarzystwo zostało wpisane do rejestru stowarzyszeń Poznańskiego Urzędu z Nr. 858 pod nazwą Towarzystwo Pszczelarzy Nadgoplańskich w Kruszwicy z siedzibą w Kruszwicy. Z kolei 3 marca 1938 roku obecność prezesa Czosnowskiego na konferencji Pomorskiego Związku Pszczelarzy w Toruniu zaowocował przystąpieniem kruszwickich pszczelarzy do tego Związku. W tym notatce sprawozdawczej prezes Czosnowski m. in. napisał „...Uzgodniona została również sprawa cukru na wiosnę!” - to dowodzi, jak trudno było w tym czasie o cukier. W tym okresie Towarzystwo liczyło blisko stu członków – taką deklarację złożył prezes Czosnowski w momencie wstąpienia w struktury Związku.

Listy cukrowe 1938 i 1939 roku wymieniają ponad osiemdziesiąt nazwisk pszczelarzy, którzy pozyskiwali cukier poprzez Towarzystwo.

Lista członków Towarzystwa Pszczelarzy z Kruszwicy w latach 30tych XX wieku:

  1. Józef Czosnowski (Inowrocław) – 25 rojów
  2. Walenty Spletsteser (Kruszwica) – 27
  3. Stanisław Borowiak (Kruszwica)
  4. Stanisław Goebel (Kruszwica) – 8
  5. Czesław Badyna (Kruszwica) – 15
  6. Stanisław Mazurkiewicz (Kruszwica) – 50
  7. Mieczysław Gotówka (Witowice) – 50
  8. Hugo Schneider (Rożniaty) – 40
  9. Teodor Grohte (Racice) – 45
  10. Edward Daum (Lachmirowice) – 9
  11. Paul Meller (Polanowice) – 10
  12. Piotr Wojtkiewicz (Kruszwica)
  13. Henryk Makowski (Kruszwica) – 280
  14. Józef Szczechowski (Kruszwica)- 10
  15. Mieczysław Skowron (Kruszwica) – 25
  16. Józef Stanisławski (Kruszwica) – 6
  17. Stanisław Szczeciński (Kruszwica) – 6
  18. Franciszek Kamiński (Kruszwica) – 3
  19. Edmud Berndt (Kruszwica) – 20
  20. Piotr Duszczak (Kruszwica) – 25
  21. Tadeusz Wojdyła (Kruszwica) – 6
  22. Stanisław Samertyk (Bożejewice) – 10
  23. Antoni Kwiatek (Bożejewice) – 12
  24. Helena Powałowska (Bożejewice) – 10
  25. Franciszek Żakowski (Bożejewice) – 15
  26. Władysław Zdziarski (Bożejewice) – 16
  27. Antoni Olejnik (Żerniki) – 15
  28. Stefan Solarczyk (Gocanowo) – 30
  29. Mieczysław Maskuliński (Kruszwica) – 15
  30. Franciszek Alęsander (Piecki) – 7
  31. Stefan Lewandowski (Rusinowo) – 35
  32. Stanisław Migdlikowski (Gocanowo) – 14
  33. Jan Jamroziak (Kobylniki) – 6
  34. Władysław Przybysz (Jerzyce) – 41
  35. Władysław Przybysz (Jerzyce) – 13
  36. Edmund Kucharski (Jerzyce) – 10
  37. Sylwester Walkowiak (Jerzyce) – 10
  38. Franciszek Wołosiński (Jerzyce) – 10
  39. Tadeusz Krenz (Wola Wapowska) – 30
  40. Leon Wysocki (Bachorce) – 7
  41. Andrzej Sekiła (Kobylnica) – 33
  42. Józef Sekiła (Kobylnica) – 40
  43. Władysław Nowicki (Chełmce) – 20
  44. Antni Borys (Chełmce) – 15
  45. Michał Fiutak (Papros) – 5
  46. Kazimierz Kujawa (Bachorce) – 4
  47. Jan Grabowski (Bachorce)
  48. Wadysław Bassa (Kobylnica) – 11
  49. Ludwik Paluszak (Janikowo) – 20
  50. Stanisław Mila (Sławsk)
  51. Józef Przybyliński (Piaski) – 18
  52. Kazimierz Pawłowski (Sławsk)
  53. Bronisław Szymanda (Kruszwica)
  54. Łukasz Stanny (Bachorce)
  55. Jan Grabowski (Bachorce?)
  56. Michal Urbaniak (Ostrowo)
  57. Stanisław Nowak (Chełmce)
  58. Roman Drwęcki (Kobylnica)
  59. Ignacy Przybysz (Karsk)
  60. Franciszek Ćwikła (Karsk)
  61. Teofil Chmielowski (Wola Wapowska)
  62. Leon Łukowiak (Polanowice)
  63. Izydor Zieliński (Janocin)
  64. Andrzej Szymczak (Kruszwica)
  65. Stanisław Barałkiewicz (Kruszwica)
  66. Jan Kostrzak (Sławsk)
  67. Kazimierz Drygalski (Sławsk)
  68. Maryja Milowa (Sławsk)
  69. Wincenty Waszak (Bożejewice)
  70. Leon Matyjaszczyk (Jerzyce)
  71. Michał Stanek (Sokolniki)
  72. Franciszek Kaczmarek (Głębokie)
  73. Piotr Spulecki (Janikowo)
  74. Franciszek Wesołowski (Włostowo)
  75. Wacław Ziętara (Włostowo)
  76. Jan Siwert (Racice)
  77. Tadeusz Kamycki (Kicko)
  78. Sylwester Walkowiak (Jerzyce)
  79. Bernard Kołodziejski (Głębokie)
  80. Kazimierz Winczowski (Zaborowo)
  81. Majętność Ostrowo
  82. Majętność Tarnowo
  83. Majętność Popowo
  84. Majętność Jarkowo

W aktach Towarzystwa zachowało się zaproszenie do wzięcia udziału w Wystawie Pszczelniczej, w dniach 3-5 września 1939 roku, otrzymane od Pomorskiego Związku Pszczelarzy – Oddział w Chojnicach. Wystawa miała być „urządzona celem uczczenia 50 rocznicy istnienia Oddziału, jak również w celu krzewienia i pogłębiania pszczelnictwa w okręgu”. Impreza miała być połączona z targami miodu, a eksponaty wystawowe, zasługujące na uznanie – nagradzane medalami i dyplomami.

Nie wiadomo, czy wystawa się odbyła. Należy sądzić, że Chojnicom, leżącym na granicy z Niemcami – przeszkodziły w jej urządzeniu działania wojenne. W tamte ponure wrześniowe dni Towarzystwo Pszczelarzy Nadgoplańskich straciło długoletniego prezesa, Józefa Czosnowskiego, który został przez Niemców rozstrzelany.


Po wojnie koło pszczelarzy zorganizował na nowo jego prezes Edmund Berndt.

Źródło: B. Grabowski, 100-lecie Koła Pszczelarskiego w Kruszwicy, Historia niezwykłej pasji, XXXIII Wojewódzki Dzień Pszczelarza, Lubliniec 2016, s. 15-22. Fot. archiwum NTH.

piątek, 12 sierpnia 2016

Rys historyczny Rusinowo


 
Rusinowo – dawniej Rusinów, wieś rolnicza, położone na południe-wschód od Kruszwicy, na wschodnim wybrzeżu Gopła, graniczy z Kickiem i Gocanowem. Powiat inowrocławski, gmina Kruszwica, województwo kujawsko-pomorskie. W r. 1381 pojawia się w dokumentach Jakusz z Rusinowa, później Rusinowscy; „z tych posiadał tu Erazm ok. r. 1560 2 łany kmiece i 5 zagrodników”.1

W czasach zaborów Rusinowo wcielone zostało do obszaru zaboru pruskiego. Między 1975-1998 r. miejscowość należała administracyjnie do województwa bydgoskiego. Wieś liczy 117 mieszkańców. Jest 36,2 co do wielkości miejscowością gminy Kruszwica. Na terenie wsi działa Ochotnicza Straż Pożarna. We wsi nie brakuje również Szkoły Podstawowej. Na terenie wsi znajduje się XIX wieczny cmentarz ewangelicki, którym opiekuje się Nadgoplańskie Towarzystwo Historyczne. We wsi działa kuźnia, zauważyć się da również obiekty, które służyły dawniej za stajnie, dziś przerobione na domostwa lub obiekty gospodarcze.


Dwunastego października 2013 r. Ochotnicza Straż Pożarna w Rusinowie obchodziła 90-lecie istnienia. Uroczystość rozpoczęła Msza Święta, następnie dowódca uroczystości – Mirosław Kiciński złożył meldunek Prezesowi Zarządu, rozpoczynając tym samym oficjalną część uroczystości.

Na uroczystości obecni byli: Prezes Zarządu Wojewódzkiego OSP RP
w Toruniu – druh Zdzisław Dąbrowski, Prezes Zarządu Powiatowego OSP RP w Inowrocławiu- druh Roman Zieliński, Prezes Zarządu Gminnego OSP RP w Kruszwicy – druh Marek Rimer, Komendant Gminny OSP w Kruszwicy – druh Jacek Kaczmarek, Zastępca Komendanta Powiatowego PSP w Inowrocławiu – bryg. Rafał Wesołek, Wicemarszałek województwa kujawsko-pomorskiego- Dariusz Kurzawa, Burmistrz Kruszwicy – Dariusz Witczak, Zastępca Burmistrza Kruszwicy – Mikołaj Bogdanowicz, Przewodniczący Rady Miejskiej w Kruszwicy – Grzegorz Stanny, Przewodniczący komisji Rewizyjnej Zarządu Gminnego OSP w Kruszwicy – druh Mieczysław Musiałowski, Sołtys Sołectwa Rusinowo – Magdalena Pogorzały, Sołtys Sołectwa Gocanowo – Błażej Dembski, Dyrektor SP w Rusinowie – Anna Wiśniewska, Dyrektor CKIS „Ziemowit” – Agnieszka Chrząszcz, członek honorowy jednostki – Tadeusz Gawrysiak, ksiądz proboszcz Parafii Chełmce – ks. Bronisław Haniewicz, sympatyk jednostki – ks. Remigiusz Malewicz oraz jednostki OSP z terenu Gminy Kruszwica.

Po wyjeździe niemieckiego właściciela wsi Rusinowo do Berlina, na początku XX w. przekazano dwór na potrzeby szkoły, która dotychczas istniała w Tarnówku. Obie szkoły przez pewien czas działały równocześnie. Szkołę w Tarnówku zamknięto w 1931 r., odtąd wszystkie dzieci uczyły się w szkole w Rusinowie.

W okresie II wojny światowej do nauki w szkole miały prawo tylko dzieci niemieckie. Zaraz po wojnie została wznowiona nauka na przemian: w Gocanowie, Rusinowie i Tarnówku. Z uwagi na małą liczbę uczniów szkoły w Tarnówku i Gocanowie rozwiązano, a uczniowie zostali przeniesieni do Rusinowa.

W 1960 r. rozpoczęto rozbudowę szkoły. Obok starego budynku powstał nowy, a tuż przy nim boisko szkolne. Przy budowie pomagali żołnierze Kolejowej Jednostki Wojskowej w Inowrocławiu.
W 1969 r. została ukończona budowa szkoły. Otwarcie nowego budynku było bardzo uroczyste. Imprezie towarzyszyła orkiestra wojskowa i miejscowe władze. Dwa lata później dobudowano fragment budynku w głębi pałacu szkolnego. W takim kształcie szkoła przetrwała do dziś.

Pierwsze wzmianki dotyczące popowskiej szkoły sięgają początków XIX wieku, kiedy to istniały szkoły w Orpikowie i Popowie. W 1839 r., Józef Trzciński ufundował szkołę w Ostrowie. Funkcjonowała ona przez 100 lat, do wybuchu II wojny światowej, na czas której zawiesiła swoją działalność. 16 kwietnia 1945 r. wznowiono pracę w powojennej rzeczywistości. Po trzech latach szkołę przeniesiono częściowo do Popowa, gdzie kontynuowali naukę uczniowie klas V-VI, a w rok później już klasy IV-VII. W roku szkolnym 1965/1966 doszło do całkowitej likwidacji szkoły w Ostrowie. W 2007 r. Szkoła Podstawowa w Popowie została zlikwidowana. Uczniowie i nauczyciele zostali przeniesieni do Szkoły Podstawowej w Rusinowie.3 Patronat Wojska Polskiego Szkoła w Rusinowie otrzymała 10 października 2009 r.

Niemcy zamieszkiwali Rusinowo do 1945 r. Naturalne jest więc, że na terenie wsi znajduje się ewangelicki cmentarz należący niegdyś do parafii chełmieckiej (nal. Do nieistniejącego już kościoła ewangelickiego w Chełmcach, gmina Kruszwica). W latach 70-tych, kiedy w Rusinowie prężnie rozwijało się rolnictwo i działało Koło Rolnicze cmentarz był jeszcze w dobrej kondycji, można było odczytać napisy na tablicach. Z przekazów uzyskanych od starszych mieszkańców udało się ustalić, że grobów było przynajmniej dwadzieścia, niektórzy podają liczbę czterdzieści. Nazwiska niemieckich rodzin zamieszkujących Rusinowo: Lochner, Parny, Hapke, Gellberg. Ich losy były związane z wsią i cmentarzem. Wymienia się również nazwisko Noe. Na dokładniejszy wykaz nazwisk trzeba jeszcze poczekać.4 

Udało się ustalić położenie części mogił na obszarze cmentarza ewangelickiego.5 Cmentarz położony jest w pobliżu głównej drogi prowadzącej do wsi. Powstał w drugiej połowie XIX w. należał do parafii w Chełmcach istniejącej w drugiej połowie XIX w. Cmentarz ewangelicki w Rusinowie zajmuje obszar około 0,26 ha i ma kształt prostokąta. Cmentarz jest nieczynny, został zamknięty po zakończeniu II wojny światowej. Na cmentarzu znajdują się głównie mogiły mieszkańców Rusinowa niemieckiego pochodzenia. Obiekt otoczony był metalowym płotem, również groby otoczone były metalowymi płotami. Niektóre mogiły, jak największy z grobowców zbudowane były z czerwonej, palonej cegły. Groby zostały rozebrane po wojnie, a budulec został wykorzystany do budowy domostw w Rusinowie.


Akt notarialny 1922 r. zawarty w Rusinowie pomiędzy mieszkańcem wsi pochodzenia niemiecka, a polskim rolnikiem

Znani mieszkańcy Rusinowa:
  • Kazimierz Szwarc – rolnik. Urodzony 25 lutego 1891 roku w Gocanowie koło Kruszwicy. Syn Walentego i Julianny z domu Kępskiej. Gospodarował w Rusinowie i tam też od 1922 roku pełnił urząd sołtysa. Był aktywnym członkiem Kółka Rolniczego w Chełmcach oraz członkiem Związku Osadników Rolnych. Zmarł 9 kwietnia 1962 roku w Rusinowie.6
Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła przekaz ustny mieszkańców, pozostałe w przypisach:

1http://kruszwicahistoria.blogspot.com/2016/01/historia-powiatu-kruszwickiego.html
2Narodowy Spis Powszechny z marca 2011 r. GUS.
3Kronika Szkoły Podstawowej im. Wojska Polskiego w Rusinowie.
4Badania Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego.
5Badania zespołu NTH nakreślą dokładniejszy obraz cmentarza.

6http://kruszwicahistoria.blogspot.com/2016/06/kazimierz-szwarc-1891-1962.html

niedziela, 7 sierpnia 2016

Powstańcy warszawscy pochodzący z Kruszwicy

Adam Makowski urodził się 24 grudnia 1928 r. w Kruszwicy. Brał udział w Powstaniu Warszawskim. Był kanonierem WP, w czasie powstania nosił pseudonim „Felek”. Przed wybuchem powstania mieszkał w Warszawie przy ul. Ursynowskiej 60. Jego oddział: V Obwód (Mokotów) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej – Grupa Artyleryjska „Granat” (poprzedni kryptonim „548”). Losy Adama po powstaniu nie do końca są nam znane, dostał się do niewoli niemieckiej, jego numer jeniecki to 221402.

Józef Makowski urodził się w Kruszwicy 24 grudnia 1928 r. W stopniu kanonier brał udział w Powstaniu Warszawskim, w oddziale V Obwód (Mokotów) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej – Grupa Artyleryjska „Granat” (poprzedni kryptonim „548”). Nosił pseudonim „Witold”. Dostał się do niewoli niemieckiej, jego numer jeniecki: 221408.

Władysława Jędrzejewska (Makowska) urodzona 27 września 1925 r. w Kruszwicy. Córka Henryka Makowskiego i Heleny z domu Jędrzejewskiej. W konspiracji od stycznia 1943 r. Pseudonim „Dziunia”, sanitariuszka, brała czynny udział w Powstaniu Warszawskim, jej oddział” V Obwód (Mokotów) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej – Grupa Artyleryjska „Granat” (poprzedni kryptonim „548”. Wyszła z Warszawy z ludnością cywilną, przeżyła wojnę. Odwiedziła Kruszwicę kilkakrotnie, ostatnio wiosną 2016 r. Awansowała do stopnia porucznika.





Anna Szejn (Konieczna-Szejn) pseudonim „Aga”, urodzona w Kruszwicy 28 listopada 1916 r. Brała udział w Powstaniu Warszawskim, w oddziale „Bakcyl” (Sanitariat Okręgu Warszawskiego Armii Krajowej – VII zgrupowanie „Ruczaj” - punkt sanitarny ul. Natolińska 6 – Szpital Polowy ul. Marszałkowska 40. Dzielnica Śródmieście Południe. Wyszła z Warszawy z ludnością cywilną. Przeżyła wojnę, wróciła do Kruszwicy. Wyszła za Mieczysława Szejn, porucznika AK o ps.„Skała”. Zmarła 3 marca 1991 r., pochowana na cmentarzu kolegiackim w Kruszwicy.

Krystyna Piasecka pseudonim „Kocia”, urodziła się 15 listopada 1926 r. w Kruszwicy. Jej rodzicami byli Tadeusz i Genowefa. Brała udział w Powstaniu Warszawskim, sanitariuszka w stopniu strzelec. Oddział: I Obwód ”Radwan” - Podobwód „Sławbor” - Bataliony „Iwo” - „Ostoja” - pluton „Rarańczy”, Śródmieście Południowe. Wyszła z Warszawy z ludnością cywilną. Pochowana w Poznaniu.

Halina Trzcińska pseudonim „Edith”, urodziła się 20 czerwca 1922 r. w Kruszwicy. Brała udział w Powstaniu Warszawskim. Jej stopień w czasie powstania to starszy strzelec, oddział: VII zgrupowanie (batalion) „Ruczaj” - 1 kompania – pluton 136, Śródmieście Południowe. Trafiła do niewoli niemieckiej, numer jeniecki: 224337.

Władysław Bartoszewicz pseudonim „Florian”, urodził się 8 maja 1913 r. w Kruszwicy. Rodzice: Wacław i Teodozja. Brał udział w Powstaniu Warszawskim, w stopniu kapitana. Oddział Komenda Główna Armii Krajowej – pułk „Baszta” - batalion „Karpaty”, szlak bojowy przeszedł przez Mokotów. Dnia 2 sierpnia 1944 r. wyszedł z miasta. Zmarł w Poznaniu 22 czerwca 2003 r.

Stefan Piazza pseudonim „Mars”, urodził się 28 sierpnia 1925 r. w Kruszwicy. Rodzice: Stanisław i Jadwiga. Brał udział w Powstaniu Warszawskim w stopniu kierownik rusznikarnii, w oddziale: VI Obwód (Praga) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej – 1 Rejon zgrupowanie 636 – pluton 637, następnie w Grupie „Kampionos”

Odznaczenia: Krzyż Armii Krajowej (1971), Medal Wojska (1948), Odznaka Grunwaldzka (1949), Krzyż Partyzancki (1975), Medal za Warszawę (1975), Medal Zwycięstwa i Wolności (1974), Warszawski Krzyż Powstańczy, Odznaka Akcja "Burza", Odznaka Weterana Walk o Niepodległość Ojczyzny (1995). Awansowany do stopnia porucznika rezerwy Wojska Polskiego w 2004 r.
Pochowany w miejscowości Sztum, Cmentarz Komunalny Parleta.








Opracowanie Bartłomiej Graowski, źródło: Muzeum Powstania Warszawskiego https://www.facebook.com/1944pl; ZboWD; http://lekarzepowstania.pl/ Polski Słownik Biograficzny, Tom XXVII http://old.luteranie.pl/www/biblioteka/dkosciol/diakonia/szpital-wawa.htm


wtorek, 2 sierpnia 2016

Władysława Jędrzejewska (ur. 1925)

Władysława Jędrzejewska (Makowska) urodzona 27 września 1925 r. w Kruszwicy. Córka Henryka Makowskiego i Heleny z domu Jędrzejewskiej. W konspiracji od stycznia 1943 r. Pseudonim „Dziunia”, sanitariuszka, brała czynny udział w Powstaniu Warszawskim, jej oddział” V Obwód (Mokotów) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej – Grupa Artyleryjska „Granat” (poprzedni kryptonim „548”. Stopień w powstaniu kanonier. Wyszła z Warszawy z ludnością cywilną, przeżyła wojnę. Odwiedziła Kruszwicę kilkakrotnie, ostatnio wiosną 2016 r. Awansowała do stopnia porucznika.

Urodziła się nad kruszwickim Gopłem, miała czworo rodzeństwa: siostrę (Maria Joanna) i trzech braci (najstarszy Stanisław). W Kruszwicy Makowscy mieszkali do 1939 r. Ojciec był winiarzem, założycielem Kujawskiej Wytwórni Win w Kruszwicy. Matka – Helena pochodziła z Kujaw. Henryk, ojciec p. Władysławy tuż po rewolucji przyjechał do Kowala (koło Włocławka) do teściów. Wolą ojca było aby najstarszy z synów przejął rodzinny interes, po odbyciu dwuletniej służby wojskowej w piechocie, Stanisław wyjechał na studia do Francji, gdzie uczył się zawodu winiarskiego. Kiedy rozpoczęła się wojna brat zaciągnął się do armii polskiej za granicą. Walczył w Afryce. Ożenił się i miał syna. W stopniu kapitana angielskiego wstąpił do kontrwywiadu. Zginął w 1944 r.

Uczęszczała do szkoły podstawowej (Powszechnej w Kruszwicy), naukę rozpoczęła w wieku sześciu lat. Na szóstym roku została przeniesiona do Internatu w Poznaniu, Gimnazjum i Liceum Sióstr Urszulanek. W 1939 r. ukończyła drugą klasę średnią. Wojna zastała p. Makowskich w Kruszwicy. Przez miasteczko przewijały się masy uciekinierów z zachodu. Kruszwica wówczas prosperowała dzięki Cukrowni i Kujawskiej Wytwórni Win, które zatrudniały największy procent mieszkańców. Ludzie masowo uciekali z całym dobytkiem przed zbliżającym się frontem niemieckim. Mieszkańcy, zwłaszcza harcerstwo kruszwickie zajęło się pomocą dla uciekinierów, których kwaterowano w dwóch hotelach. Miejscowe gospodynie gotowały ciepłe posiłki, p. Władysława wraz z innymi młodymi osobami podawały żywność potrzebującym.

Za namową krewnego rodzina wyjechała do Warszawy (w Kruszwicy został ojciec-Henryk Makowski i babcia), gdzie miało być bezpiecznie, tzn. nie było jeszcze Niemców. Podróż rozpoczęli 4 września 1939 r., samochodem ciężarowym załadowanym całym dobytkiem. Żołnierze w okolicach Warszawy budowali umocnienia, trwały przygotowania do obrony. W trakcie podróży rodzina przeżyła bombardowania, widzieli wielu zabitych i spalone domy. Korpus dyplomatyczny opuszczał Warszawę, czuć było atmosferę paniki wśród ludności. Rozpoczął się ostrzał artyleryjski ze wschodu. Masowe grupy uciekinierów ogarnęły w 1939 r. całą Polskę. Kiedy zabrakło benzyny, samochód pociągnęły konie.

Po wejściu Niemców do Kruszwicy miasto, a także zakłady zostały przejęte. Nadzór nad Wytwórnią Win przejął niemiecki kierownik.

W czasie Powstania Warszawskiego p. Władysława „Dziunia” była na Mokotowie, gdzie mieszkała przy ul. Ursynowskiej. Przydzielona do oddziału „Granat” V Obwód (Mokotów) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej – Grupa Artyleryjska „Granat” (poprzedni kryptonim „548”. Przydział otrzymała wraz z koleżanką.

Podczas powstania kapitan oddziału, w którym walczyła „Dziunia” robił zdjęcia. Jedno z fotografii ocalało i zdobi książkę Lesława M. Bartelskiego „Mokotów 44”, była wystawiona na wystawie poświęconej Starej Warszawy przez Muzeum Warszawskie. Na zdjęciu uchwycone zostały dziewczyny z oddziału „Granat”: Władysława Jędrzejewska, Wiesia, Sława Skarzymowska(?), Halina Mickiewicz. Dziewczyny były sanitariuszkami, zajmowały się również aprowizacją, kuchnią i zdobywaniem materiałów opatrunkowych, ubrań, a także żywności. Opiekowały się rannymi.

Opracowanie ze słuchu Bartłomiej Grabowski, na podstawie wywiadów z porucznik Władysławą Jędrzejewską (Makowską), sanitariuszką oddziału „Granat”. Źródła: Muzeum Powstania Warszawskiego https://www.facebook.com/1944pl; ZboWD; http://lekarzepowstania.pl/ /http://kruszwicahistoria.blogspot.com/2015/05/porucznik-wadysawa-jedrzejewska-corka.html wykład dla Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego 21 maja 2015 r.



poniedziałek, 1 sierpnia 2016

Stefan Piazza-Branicki "Mars" (1925-2013)

Stefan Piazza pseudonim „Mars”, urodził się 28 sierpnia 1925 r. w Kruszwicy. Rodzice: Stanisław i Jadwiga. Brał udział w Powstaniu Warszawskim w stopniu kierownik rusznikarnii, w oddziale: VI Obwód (Praga) Warszawskiego Okręgu Armii Krajowej – 1 Rejon zgrupowanie 636 – pluton 637, następnie w Grupie „Kampionos”

Praga - przeprawa prze Wisłę - Kampinos. Po rozbiciu kompanii por. "Huzara" (Wolańskiego) w ataku na koszary na Golędzinowie, brał udział w obronie szkoły na Bródnie przy ul Białołęckiej. Uczestniczył z zdobyciu trzech samochodów niemieckich z zaopatrzeniem, w akcji wzięto jeńców. Po upadku szkoły wycofał się w lasy żerańskie, a następnie przeprawia się przez Wisłę i dociera do Kampinosu, gdzie w Truskawiu został wcielony do II batalionu Grupy "Kampinos" (AK). Brał udział w akcjach bojowych przeprowadzonych na linii Zielonki-Leszno. W dniach 8-10 sierpnia 1944 r. uczestniczył w bitwie pod Zaborowem, gdzie zostaje ranny w głowę. Następnie przedostaje się na prawy brzeg Wisły, gdzie wstępuje do oddziału partyzanckiego operującego w rejonie Grabina - Choszczówka, dowodzonego przez por. "Czcibora"

Po rozwiązaniu oddziału por. "Czcibora" (początek września) dostaje się do niewoli niemieckiej w Marcelinie koło Michałowa 20.09.1944 r. Uwięziony w forcie w Zakroczymiu pod Modlinem, następnie zostaje wywieziony do Brunszwiku w Niemczech, skąd przeniesiono go na budowę fabryki chemicznej w Schöppenstedt. Tam pracuje do kapitulacji Niemiec.

Do Polski powraca w czerwcu 1946 r. W Malborku odnajduje rodziców i tam pozostaje. W latach 1946-1948 uczęszczał do Gimnazjum w Wejherowie. Od września 1948 podejmuje pracę na stanowisku księgowego w PZGS Malbork. W 1953 r. otrzymuje nominację na stanowisko głównego księgowego. W latach 1974-1978 zaocznie ukończył Liceum Ekonomiczne w Kwidzynie. Od 1976 r. był zastępcą Dyrektora d/s Administracyjno-Ekonomicznych w Zespole Opieki Zdrowotnej w Sztumie. Od 1949 żonaty - trójka dzieci.

Odznaczenia: Krzyż Armii Krajowej (1971), Medal Wojska (1948), Odznaka Grunwaldzka (1949), Krzyż Partyzancki (1975), Medal za Warszawę (1975), Medal Zwycięstwa i Wolności (1974), Warszawski Krzyż Powstańczy, Odznaka Akcja "Burza", Odznaka Weterana Walk o Niepodległość Ojczyzny (1995).

Awansowany do stopnia porucznika rezerwy Wojska Polskiego w 2004 r.

Pochowany 27 grudnia 2013 r. w Wigilie Bożego Narodzenia, w miejscowości Sztum, Cmentarz Komunalny Parleta. Wartę honorową wystawił "Szwadron Powiśle", w Poczcie Sztandarowym nie zabrakło Bractwa Rycerzy Ziemi Sztumskiej.


Opracowanie Bartłomiej Grabowski na podstawie źródeł: Muzeum Powstania Warszawskiego https://www.facebook.com/1944pl; ZboWD; http://lekarzepowstania.pl/ http://www.nekrologi.net/