Z dziejów Kościoła kruszwickiego – Kościół pw. św. Gotarda

Po dawnej budowie pozostały już tylko okruchy zapisane na kilku kartach historii. W czasach piastowskich kościoły pod wezwaniem św. Gotarda rosły jak grzyby po deszczu na Kujawach, Mazowszu i w Wielkopolsce. 

Kościół kruszwicki położony był niedaleko mostu nad Gopłem, w bliskości szlaku z Kruszwicy do Włocławka.  Stojąc na Wzgórzu Zamkowym i kierując wzrok na drugą stronę jeziora w kierunku Grodztwa, żyjąc w czasach rycerskich, widzielibyśmy kościół  szpitalny pw. św. Gotarda, a w późniejszych czasach kaplice i cmentarz chowalny. Dziś na tym terenie mieści się osada Grodztwo. Dawniej zamieszkiwali ją rzemieślnicy i kupcy. Samą nazwę dzielnicy „Grodztwo” wiązać można z urzędem starosty kruszwickiego, do którego należał ten majątek. 

Kult świętego Gotarda bardziej rozpowszechniał się na przełomie XII i XIII wieku. Gotard był biskupem Hildesheim, żył około 960-1038 r. W Polsce kult świętego zawdzięczamy benedyktynom, możliwe także, że i król Bolesław Krzywousty był popularyzatorem kultu świętego Gotarda. 

Źródła: K. Górski, Dzieje Kruszwicy do końca VIII w., K. Górski, Topografia wczesnośredniowieczna Kruszwicy. B. Dzieduszycka, W. Dzieduszycki. Z Dziejów Pogranicza Kujawsko-Pomorskiego III, Strzelno-Kruszwica 2015, D. Kurzawa, Patrocina średniowiecznych kościołów w Kruszwicy. Fot. Fotopolska, Kościół św. Gotarda w Kaliszu, woj. wielkopolskie,  rok 1903.

Ród Leszczyców z Ostrowa nad Gopłem

Jednym z największych rodów zamieszkujących okolice Kruszwicy są Leszczyce. Siedzibą tej znamienitej rodziny był Ostrów nad Gopłem. Leszczyce ostrowscy używali przydomka Kiwała, od przydomka Jana Kiwały z Ostrowa. Posiadali oni dobra w parafii Ostrowo, już od 1299 r. Były to w XIV i XV wieku wsie: Ostrowo, Popowo, Brześć, Pścino, Gocanowo (pow. radziejowski), Police, Choceń, Mirogniewice i Bogusławice, a także zaginione dziś Kokoszyce, Więckowice, Złotowo i tonie jeziora na Gople. W XIV wieku pisał się z tego rodu Maciej sędzia brzeski, ojciec Gerwarda z Ostrowa, biskupa włocławskiego i Stanisława Kiwały sędziego brzesko-kujawskiego. W XV wieku dobra były podzielone między członków rodu Leszczyców. W Gocanowie siedziało 4 braci stryjecznych (XV wiek)., a w części Ostrowa, Popowa, Wielkim Lubstowie i w Brześci dziedziczył podczaszy inowrocławski Mikołaj (1406-1409). Potomkowie owego Mikołaja jeszcze bardziej podzielili majątek. W 1436 r. Leszczyce z Ostrowa przeprowadzili między sobą dział braterski, w efekcie którego Wilk otrzymał część w Ostrowie zwaną Sgwarzen, Jan – łany sołtysie, Maciej – grunt w Popowie, jednak bez dworu. Wilkowi ponadto przypadły w udziale Rożniaty, a Janowi i Maciejowi – Lubstowo. Podzielili się również ziemią zagrodników w Popowie i Pokrzywkach. Mieli siostrę, której zobowiązali się płacić 5 grzywien na Boże Narodzenie. Ostrów w połowie należał do króla, druga część była podzielona. Majątki należące do Leszczyców znajdziemy także w Procyniu w parafii Gębice, ta gałąź rodziny wywodziła się od Przezdrzewa kasztelana kruszwickiego w latach 1332-1339 – jak podaje J. Bieniak. Przezdrzew miał synów: Grzymisława z Procynia i Ryszewka oraz Tomislawa i Pawła, także dziedziczących w Procyniu. Bracia w późniejszym czasie posiadali także Załachowo i Brzyskorzystew, nabywając te wsie poprzez zamianę z klasztorem trzemeszeńskim za Ryszewko. Jednym z bardziej znanych dzidziców Procynia był Piotr h. Leszczyc, znany z dokumentu w 1449 r. W 1442 r. czwartą część procynia posiadał Paweł z Osowca nieznanego herbu.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, ź: Z Dziejów Pogranicza Kujawsko-Pomorskiego III, Strzelno-Kruszwica 2015, pod red. D. Karczewski i M. Wilczak-Karczewskiej, publikacja J. Karczewska pt. Rody rycerskie w okolicy Kruszwicy i ich majątki w późnym średniowieczu, s. 44-45; Urzędnicy kujawscy i dobrzyńscy XII-XV wieku, s. 66. J. Karczewska, własność szlachecka na pograniczu wielkopolsko-kujawskim, s. 48-49; J. Bieniak, Przezdrzew z Ostrowa, Polski Słownik Biograficzny, t. 29, Wrocław 1986, s. 42. Fot. Herb rodu Leszczyców w fasadzie pałacu Radolińskich w Jarocinie, archiwum Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego.

Galeria Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego 2018 rok

7.01.2018 r. delegacja naszego stowarzyszenia wzięła udział w uroczystościach upamiętniających Powstanie Wielkopolskie. Na fot. od lewej Michał Sobczak, Justyna Grabowska i Bartłomiej Grabowski, fotografia Przemysław Bohonos.

4.02.2018 r. delegacja naszego stowarzyszenia w składzie Przemysław Bohonos, Bartłomiej i Justyna Grabowscy wzięła udział w uroczystościach upamiętniających Piotra Bartoszcze, polskiego rolnika, jednego z przywódców NSZZ Rolników Indywidualnych "Solidarność". W tym roku mija 34 lat od jego tajemniczej śmierci.

15.02,2018 r. w świetlicy w Kobylnikach, członkowie naszego Towarzystwa mieli przyjemność zaprezentować referat dotyczący historii wsi Rożniaty. Dziękujemy serdecznie mieszkańcom z okolic wsi, a także sołectwu Kobylniki za udostępnienie sali, za liczną obecność i miłe przyjęcie.

2.03.2018 r. mieliśmy przyjemność wysłuchać wykładu dr Bartłomieja Gapińskiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego „Spojrzenie z perspektywy antropologii historycznej na polską religijność ludową”. Na spotkanie Polskiego Towarzystwa Historycznego w Inowrocławiu, które odbyło się dziś o godzinie 17:00, w Saloniku Artystyczno-Literackim Biblioteki Miejskiej, o przygotowaniach do widowiska historycznego z okazji zbliżającej się rocznicy niepodległości opowiedział p. Edmund Mikołajczak. Pod koniec spotkania swoją książę „Wieś Chełmce” zaprezentował w kilku słowach Bartłomiej Grabowski.

23.03.2018 r. Nowa książka członka naszego Towarzystwa Bartłomieja Grabowskiego: "Wieś Chełmce. Szkice historyczne Parafii pod wezwaniem św. Katarzyny Aleksandryjskiej". 

25.04.2018 r. Podziękowania dla naszego Towarzystwa, za pomoc w organizacji VIII Gminnego festiwalu Piosenki Patriotycznej "Na żołnierską nutę".

7.05.2018 r. Członkowie Towarzystwa z wizytą w Chrośnie. Archiwizacja fotograficzna obiektu zabytkowego: wiatrak w Chrośnie.

19.05.2018 r. Członkowie Towarzystwa z wizytą w Chrośnie. Archiwizacja fotograficzna obiektu zabytkowego: kościół pw. św. Bartłomieja w Sławsku Wielkim.

2.06.2018 r. Członkowie naszej organizacji z wizytą w Ostrówku: Świetlica OSP, kaplica i drewniane zabudowania w okolicy. 

16.06.2018 r. Wizyta Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego w Chełmcach: śladami księdza Antoniego Ludwiczaka.

24.06.2018 r. Przedstawiciele zarządu naszego stowarzyszenia wzięli udział w uroczystościach pożegnalnych księdza Macieja Jasińskiego. Kapłan współpracował z naszym stowarzyszeniem m.in. przy Marszu Patriotycznym Kruszwica-Łagiewniki.

17.07.2018 r. Prezes Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego

odpowiedział na zaproszenie Fundacji Pomocy Społecznej EVA.

Wziął udział w spotkaniu z młodzieżą przebywającą na koloniach w Inowrocławiu. Tematem spotkania z wychowankami fundacji była tematyka Powstania Wielkopolskiego na Kujawach oraz wychowanie patriotyczne.

30.07.2018 r. Ukazała się nowa publikacja Bartłomieja Grabowskiego, członka naszego Towarzystwa. Praca wiceprezesa NTH nosi tytuł :Regionalizm to miłość do ziemi i ludzi". Tekst jest częścią syntezy pt. "My regionaliści" pod red. dr Damiana Kasprzaka z Uniwersytetu Łódzkiego.

1.08.2018 r. rocznica wybuchu powstania warszawskiego, na cmentarzu kolegiackim w Kruszwicy, w imieniu Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego, wiązankę kwiatów na mogile Anny Szejn z AK, złożyli: prezes Przemysław Bohonos, skarbnik Justyna Grabowska i  wiceprezes Bartłomiej Grabowski.

2.08.2018 r. Prezes naszego stowarzyszenia wziął udział w rozmowie z radiem PiK w ramach wakacyjnego PiKniku w Kruszwicy. Tematem rozmowy było Powstanie Wielkopolskie oraz Kujawska Wytwórnia Win Henryka Makowskiego.

15.08.2018 r. Członkowie naszego Towarzystwa byli obecni na uroczystości odsłonięcia tablicy  podczas jednej z Mszy świętej w kruszwickiej kolegiacie. Tablicę ufundowała NZSS Solidarność Zakładów Tłuszczowych z okazji zbliżających się obchodów 100 rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości.

25.08.2018 r. W sierpniu tego roku członkowie naszego Towarzystwa mieli przyjemność odwiedzić Muzeum im. Jana Kasprowicza w Inowrocławiu. 

1.09.2018 r. Byliśmy obecni na mszy św. w intencji Poległych w czasie II wojny światowej. Msza odbyła się w kościele pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Kruszwicy, prowadził proboszcz Danecki.

22.09.2018 r. We wrześniu tego roku członkowie naszego Towarzystwa mieli przyjemność odwiedzić Izbę Regionalną w Radziejowie.

28.09.2018 r. o godzinie 13:00 w kościele pw. św. Teresy od Dzieciątka Jezus w Kruszwicy rozpoczęły się uroczystości zorganizowane przez NTH i parafie - IV Marsz Patriotyczny do Łagiewnik. Mieszkańcy pragnęli upamiętnić zamordowanych we wrześniu rodaków z Kruszwicy i okolic. Zbrodnia w Łagiewnikach jest przykładem okrucieństwa II wojny światowej. 

2.10.2018 r. ukazała się książka autorstwa Bartłomieja Grabowskiego, wiceprezesa naszej organizacji, pt. "Przewodnik po miejscach pamięci gminy Kruszwica", Kruszwica 2018. 

4.10.2018 r. członkowie Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego w Rożniatach, w czasie uroczystości upamiętniających śmierć z rąk okupanta w 1939 r. Przy mogile delegacja naszego Towarzystwa: Michał  i Elżbieta, zarząd reprezentowała Magdalena Jagiełłowicz.

11.11.2018 r. Delegacja naszego stowarzyszenia wzięła udział w obchodach 100.rocznicy odzyskania Niepodległości. Kwiaty na cmentarzu kolegiackim złożyli: Przemysław Bohonos prezes naszego Towarzystwa, Magdalena Jagiełłowicz członek zarządu i Elżbieta członek Towarzystwa Historycznego. Tego dnia uczciliśmy również 100-rocznicę Powstania Wielkopolskiego i Narodowego Święta Niepodległości na Rynku w Kruszwicy, gdzie mieszkańcy a także członkowie naszej organizacji odśpiewali wspólnie hymn Narodowy "Mazurka Dąbrowskiego", a także zapozowali do wspólnej fotografii, tworząc biało-czerwoną flagę. Obie uroczystości poprzedziła msza św. w parafiach kruszwickich.

Z dziejów Kościoła kruszwickiego – Kościół pw. św. Klemensa

Drewniany kościół pod wezwaniem św. Klemensa znajdował się w okolicy dzisiejszego rynku w Kruszwicy. Świątynie otaczał cmentarz, na którym chowano wiernych do około XVI wieku. Źródła podają, że kościół został postawiony w drugiej połowie XIII wieku, co potwierdzają p. Dzieduszyccy w swoich badaniach. Był to kościół parafialny, który utrzymywał się między innymi z pobieranych dziesięcin, z pobliskich wsi. Jak podaje Karol Górski mniej więcej co sto lat kościół był odbudowywany praktycznie od fundamentów. Powodem takiego zabiegu był oczywiście nietrwały budulec, z którego wybudowano świątynie. Na mapach z połowy XIX wieku, ukazujących Kruszwicę, wytrawne oko znajdzie jeszcze Kościół pod wezwaniem św. Klemensa. Na miejscu dawnej świątyni wybudowano nowy kościół, patronem którego jest do dziś św. Teresa.

Źródła: K. Górski, Dzieje Kruszwicy do końca VIII w., K. Górski, Topografia wczesnośredniowieczna Kruszwicy, s. 43., B. Dzieduszycka, W. Dzieduszycki… Z Dziejów Pogranicza Kujawsko-Pomorskiego III, Strzelno-Kruszwica 2015, D. Kurzawa, Patrocina średniowiecznych kościołów w Kruszwicy, s. 34-35. Obrazek ź: http://www.parafiarajszew.pl/swieci/klemens

Powstańcy Wielkopolscy urodzeni we wsi Kobylnica i Kicko, gm. Kruszwica

Powstańcy Wielkopolscy urodzeni we wsi Kobylnica, gm. Kruszwica

Gralak Michał, syn Kazimierza i Michaliny, urodzony 29.09.1898 r. we wsi Kobylnica.¹ Dnia 5 stycznia 1919 roku wstąpił ochotniczo do kompanii inowrocławskiej dowodzonej przez Owczarskiego. Walczył z bronią w ręku o oswobodzenie Inowrocławia. Następnie o Złotniki Kujawskie, Tarkowo i Nową Wieś Wielką. Po powstaniu przydzielony do Szwadronu Nadgoplańskiego. Dalszą służbę wojskową odbył w 1 Pułku Artylerii w Poznaniu. Zwolniony z wojska w listopadzie 1921 roku. W okresie międzywojennym i w czasie okupacji pracował jako robotnik rolny. Po wojnie pracował jako strażnik w ochronie mienia.

Rzeczyński Władysław, syn Stanisława i Katarzyny, urodzony 20.03.1901 r. we wsi Kobylnica.² Rzeczyński brał czynny udział w Powstaniu Wielkopolskim z bronią w ręku. Od 26.01.1919 r. do 27.01.1919 r. brał czynny udział w walkach pod Strzelnem, Nakłem, Żninem i Szubinem jako ochotnik w oddziale w Trzebinie. Od 28.01.1919 r. do listopada 1919 r. w tym samym oddziale w służbie wartowniczej pod dowództwem por. Trojanowskiego. Od listopada 1919 r. przydzielony został do 61 p.p. aż do zwolnienia.

Powstańcy Wielkopolscy urodzeni we wsi Kicko, gm. Kruszwica

Banaszak Stanisław, syn Bronislawa i Weroniki, urodzony 7.11.1900 r. we wsi Kicko.³ Banaszak brał czynny udział od 3 stycznia 1919 r. w Powstaniu Wielkopolskim, szeregowiec w 5 pułku strzelców wlkp. Inowrocław, w walkach o Inowrocław, Szubin, front pod Bydgoszczą i Toruniem, wyswobodzenie Pomorza pod dowództwem dowódcy III/5 p. strzel. por. Dratwińskiego i dowódcy pułku Wrzalińskiego.

Ziemkowski Jan, syn Antoniego i Franciszki z domu Adamiak, urodzony 27.05.1898 r. we wsi Kicko.⁴ Jako ochotnik wstąpił do nadgoplańskiego batalionu Powstańców Wielkopolskich w Kruszwicy 9.01.1919 r., przydzielony do plutonu kawalerii. Brał udział w walkach z niemieckim zaborcą. W dniu 13.07.1921 r. został zdemobilizowany.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, na podstawie listy odznaczonych Wielkim Krzyżem Powstańczym, z niewielkimi zmianami, [w:] strona: http://powstancy-wielkopolscy.pl, przypisy:

1Uchwała Rady Państwa nr: 02.27-0.119 z dnia 1980-02-27

2Uchwała Rady Państwa nr: 12.06-0.962 z dnia 1957-12-06

3Uchwała Rady Państwa nr: 10.30-0.1890 z dnia 1974-10-30

4Uchwała Rady Państwa nr: 05.26-0.673 z dnia 1972-05-26

Rycerski ród Kościeszów z Kościeszek, koło Kruszwicy

Z Kujaw wywodzi się pewna linia rodziny Kościeszów. Ślady obecności po dawnym rodzie znajdziemy w nazwie wsi Kościeszki, położonej niedaleko Kruszwicy. Wieś, ród ten dziedziczył do XIV, może do pierwszej początku połowy XV wieku. Jeszcze w 1407 r. wzmiankowany był Warsz z Kościeszek, który procesował się wraz z inna szlachtą. W wyniku owego procesu kasztelan kruszwicki Jan z Grabia h. Pomian otrzymał od Warsza wprowadzenie do części Kościeszek. Oprócz Jana z Grabia działy w Kościeszkach posiadał również, sędzia brzeski Andrzej z Brzezia, wzmiankowany w 1418 r., właścicielem tej wsi był także inny Pomian – Mikołaj z Wrzącej, który oprócz Kościeszek posiadał jeszcze Łuszczewo, co zostało poświadczone dokumentem sądowym w 1453 r. Część wsi posiadali też Porajowie – Piotr Lewina z Rzeszyna. W XV wieku więc, Kościeszki były podzielone między kilka rodów, które swoje włości posiadali również w innych wsiach. Kościuszki były wsią zagrodową, w której znajdowały się „predia multorum nobiliorum” z częściami należącymi do szlachty możniejszej (np. Pomianów) – jak podaje Lustracja poradlnego z 1489 r.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, ź: Z Dziejów Pogranicza Kujawsko-Pomorskiego III, Strzelno-Kruszwica 2015, pod red. D. Karczewski i M. Wilczak-Karczewskiej, publikacja J. Karczewska pt. Rody rycerskie w okolicy Kruszwicy i ich majątki w późnym średniowieczu, s. 41; Lustracja poradlnego i rejestr łanów województw brzesko-kujawskiego i inowrocławskiego z roku 1489, wyd. J. Senkowski, t. 7; 1961, s. 149; J. Karczewska, Własność szlachecka na pograniczu wielkopolsko-kujawskim w pierwszej połowie XV wieku, Kraków 2010, s. 140. Fot. Kościół w Kościeszkach około 1915 r. archiwum Nadgoplańskiego Towarzystwa Historycznego.

Z dziejów Kościoła kruszwickiego – Kościół pw. św. Stanisława

Kościół pw. św. Stanisława położony był w północnej części Półwyspu Rzępowskiego, nad Gopłem, w okolicach Wzgórza Zamkowego w Kruszwicy – naprzeciwko zamku. Drewniana kaplica otoczona była cmentarzem – jak twierdzi Karol Górski. Nekropolia istniała miedzy XV a XVI wiekiem, co potwierdzają badania archeologów. K. Górski podaje ponadto, że Kościół pw. św. Stanisława powstał za sprawą księdza Jakuba Wilamowskiego około 1460 lub 1470 r. Po śmierci ks. Jakuba i jego następcy ks. Stanisława, świątynia popadła w ruinę. Pod koniec XVI wieku świątynia zniknęła z map przedstawiających zabudowę miasta Kruszwicy. Jak podają XVIII wieczne źródła kościół został ponownie ufundowany w tym okresie, nie mamy jednak pewności co do tego czy wzniesiono ponownie drewniany kościół św. Stanisława nad Gopłem. Późniejsze mapy z pierwszej połowy XIX wieku wskazują na brak obiektu sakralnego w pobliżu kazimierzowskiej twierdzy, na Półwyspie.

Źródła: K. Górski, Dzieje Kruszwicy do końca VIII w., K. Górski, Topografia wczesnośredniowieczna Kruszwicy, s. 4 i 44., B. Dzieduszycka, W. Dzieduszycki… Z Dziejów Pogranicza kujawsko-Pomorskiego III, Strzelno-Kruszwica 2015, D. Kurzawa, Patrocina średniowiecznych kościołów w Kruszwicy, s. 35-36. Fot. Św. Stanisław ze Szczepanmowa, z wikipedia.

Powstańcy Wielkopolscy urodzeni we wsi Szarlej, Piecki i Papros, gmina Kruszwica

Powstańcy Wielkopolscy urodzeni we wsi Szarlej, gm. Kruszwica

Dzikowski Jan, syn Wawrzyna i Marii, urodzony 13.07.1885 r. we wsi Szarlej.¹ Brał czynny udział jako ochotnik Powstaniec przy oswobodzeniu obozu jeńców I wojny światowej rosyjskich w Słupcy pod Koninem. Brał udział w powstaniu wielkopolskim, w walkach o oswobodzeniu Mogilna i Orchowa oraz okolicznych miejscowości pod dowództwem sierżanta Sawickiego i porucznika Mincickiego.

Orzechowski Stanisław, syn Tomasza i Marii, urodzony 24.10.1895 r. we wsi Szarlej.² Oczachowski Stanisław. Weteran Powstania Wielkopolskiego 1918/19. Dnia 6 grudnia 1918 r. wstępuje jako ochotnik do 1 kompanii inowrocławkiej i bierze udział w walkach o miasta Inowrocław i Bydgoszcz.

Powstańcy Wielkopolscy urodzeni we wsi Piecki, gm. Kruszwica

Głowacki Jan, syn Jana i Józefy z domu Brózda, urodziny 31.08.1889 r. we wsi Piecki.³ Twórca oddziału powstańczego na Kujawach w końcu grudnia 1918 roku. Walczył o miasto Strzelno z bronią w ręku dnia 02.01.1919. Brał udział w oswobodzeniu Kruszwicy. Brał udział w zdobyciu dworca i miasta w Inowrocławiu. Brał udział w walkach podjazdowych z patrolami niemieckimi. pod Gniewkowem, Tarkowem, Płonkowem i Brzozą pod Bydgoszczą. Wszedł w skład dowództwa grupy Cymsa, kierując dalszą akcję zbrojną na Bydgoszcz, Gniewkowo i Toruń. Brał udział w delegacji, która spowodowała kapitulację załogi pruskiej w Inowrocławiu. Zagwarantował i przeprowadził spokojny wymarsz załogi niemieckiej z miasta do Złotnik Kujawskich, w myśl umowy kapitulacyjnej. Przyjęty do WP jako kapitan i dowódca baterii zap. 15 P. A. C. W kwietniu 1923 zwolniony na własną prośbę z armii, przeszedł do służby w sądzie. W listopadzie 1939 wywieziony wpierw do baraków w Poznaniu, po czym do Krakowa, gdzie pracował jako księgowy. Po wojnie pracował w PUR w Katowicach jako radca prawny, po czym w innych przedsiębiorstwach.

Nowak Telesfor, syn Józefa i Rozalii z domu Wilandowska, urodzony 10.12.1901 r. we wsi Piecki.⁴ Telesfor Nowak od 15 listopada 1918 roku członek Komitetu przygotowującego Powstanie Wielkopolskie. Od 3 stycznia 1919 roku pod dowództwem Jana Bogacza brał udział w rozbrajaniu Niemców w Bachorcach, Paprosie, Dąbrowie Biskupiej. Od 6 stycznia uczestniczył w walkach o Inowrocław, a od 10 stycznia do 18 lutego 1919 roku działał w Ramach Powstania Wielkopolskiego na odcinku Opoki - Wielowieś. Po zwolnieniu z wojska pracował od grudnia 1921 roku, nie wyłączając okupacji w Cukrowni Kruszwica.

Powstańcy Wielkopolscy urodzeni we wsi Papros, gm. Kruszwica

Barczak Bronisław, syn Andrzeja i Apolonii z domu Waszak, urodzony 1.08.1890 r. we wsi Papros.⁵ Od 03 do 05.01.1919 bierze udział z bronią w ręku w szeregach powstańczych pod dowództwem Jana Bogacza przy rozbrajaniu placówek niemieckich w Paprosie, Woli Wapowskiej i Kruszwicy, pow. Inowrocław. Od 04.01.1919 do maja 1919 pełnił służbę w Straży Ludowej. W czasie okupacji był szykanowany ze strony władz niemieckich – zesłany na 4 tygodnie do obozu w Łodzi, za to że nie zgodził się na zmianę narodowości.

Cichocki Ludwik, syn Józefa i Marianny, urodzony  8 września 1896 roku. Brał czynny udział w Powstaniu Wlkp od 1 stycznia 1919 roku do 15 lutego 1919 roku w oddziałach powstańczych przy oswobodzeniu Kruszwicy, Inowrocławia i okolicy w Kompanii Kruszwickiej pod dow. kpt Dratwińskiego Kazimierza. Zmarł w 1951.

Dodatkowe informacje:
Sprostowanie wiadomości z wniosku odznaczeniowego. Cichocki Ludwik urodził się w miejscowości Papros pow. Strzelno. Zmarł 26 sierpnia 1948 roku w Inowrocławiu pochowany został na cmentarzu sołeckim w Poznaniu. Dane zostały przekazane przez wnuka Ludwika Cichockiego zamieszkałego w Bydgoszczy Krzysztofa Cichockiego.

Spychalski Ignacy, syn Walentego i Józefy z domu Kmieć, urodzony 1.07.1894 r. we wsi Papros.⁶ Brał czynny udział jako ochotnik z bronią w ręku przy oswobodzeniu Inowrocławia od 5 do 7 stycznia 1919 jako dowódca plutonu w 31 Pułku Piechoty Strzelców Kaniowskich, pod dow. kpt. Zabdyra. W 1939 bierze udział w kampanii wrześniowej w walkach pod Kutnem, na szlaku Puszczy Kampinoskiej. We wrześniu 1939 zabrany do niewoli niemieckiej, gdzie przebywał w oflagu X a w Lubece.

Zieliński Kazimierz, syn Nikodema i Antoniny z domu Swiercz, urodzony 13.02.1891 r. we wsi Papros.⁷ Jako członek organizacji wojskowej wstąpił dnia 3 stycznia 1919 r. ochotniczo w szeregi powstańcze i brał czynny udział z bronią w ręku w walkach powstańczych w okolicy Pierania, Przybysławia, Dąbrowy Biskupiej, Wonorza i Radojewic pod dowództwem Alkiewicza, następnie wcielony został do oddziału powstańczego pod dowództwo por. Modrzejewskiego Antoniego i walczył o oswobodzenie Inowrocławia, Złotnik Kujawskich i dalej na froncie kujawskim. Dnia 30.04.1919 r. zwolniony z wojska do rezerwy z powodu choroby ojca i zajmował się gospodarstwem rolnym.

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, na podstawie listy odznaczonych Wielkim Krzyżem Powstańczym, z niewielkimi zmianami, [w:] strona: http://powstancy-wielkopolscy.pl, przypisy:

1Uchwała Rady Państwa nr: 03.08-0.64 z dnia 1958-03-08

2Uchwała Rady Państwa nr: 03.23-0.275 z dnia 1973-03-23

3Uchwała Rady Państwa nr: 04.04-0.118 z dnia 1958-04-04

4Uchwała Rady Państwa nr: 04.04-0.118 z dnia 1958-04-04

5Uchwała Rady Państwa nr: 01.25-0.11 z dnia 1968-01-25

6Uchwała Rady Państwa nr: 01.25-0.11 z dnia 1968-01-25

7Uchwała Rady Państwa nr: 06.14-0.217 z dnia 1965-06-14

Wprowadzenie nowego proboszcza w Piaskach – księdza Telesfora Kubickiego 22 stycznia 1939 r.

W niedzielę 22 stycznia 1939 r. odbyła się piękna uroczystość parafialna we wsi Piaski, gmina Kruszwica. Wprowadzenie nowego proboszcza księdza Telesfora Kubickiego zgromadziło przed kościołem w Piaskach niemalże całą społeczność parafii. Ksiądz Telesfor przez trzy lata administrował tamtejszą parafią, zdążył zaskarbić sobie zaufanie piaskowskich mieszkańców.

Uroczystość rozpoczęła się o godzinie 11:00, kiedy to wyprowadzono księdza Kubickiego w otoczeniu kapłanów z plebanii w procesji pod baldachimem do kościoła. Po przemówieniu pana Bogacza z Piecków, procesja przeszła do wrót kościelnych. Odprawiono ceremonie liturgiczne i wprowadzający ksiądz dziekan Schwartz z Sławska Wielkiego poświęcił ks. prob. Kubickiego, wręczając mu klucze świątyni powierzonej Jego pieczy.

Po otworzeniu drzwi, procesja weszła do kościoła. Po krótkiej adoracji Najświętszego Sakramentu ks. kan Schwartz – dziekan kruszwicki odczytał bullę nominacyjną od ks. Prymasa, Zwierzchnika diecezji mianującą ks. Telefora Kubickiego proboszczem w Piaskach.

W pięknych słowach przemówił ks. kan. Schwartz do nowego proboszcza, na co ten odpowiedział w równie pięknych słowach. Kapłani przywdziali szaty liturgiczne i przeszli do odprawienia niedzielnej mszy świętej.

Ksiądz proboszcz Telesfor Kubicki urodził się w Brzóstkowie pod Jarocinem (Dziennik Kujawski podaje mylnie 1904 r., inne źródło podaje 16.01.1905 r. jako datę urodzenia księdza, [w:] Wielkopolscy Księża od XVIII do XX w.). Po ukończeniu szkoły średniej odbył studia teologiczne w Gnieźnie i w Poznaniu, gdzie w roku 1931 otrzymał święcenia kapłańskie (Dziennik Kujawski mylnie podaje datę 1930, jednak ksiądz Telesfor otrzymał święcenia kapłańskie w Poznaiu 14.06.1931 r. [w:] Wielkopolscy Księża od XVIII do XX w.). Jako wikariusz pracował w Mogilnie przez pięć lat z prawdziwym zapałem tak dla kościoła jak i pracy społecznej. W roku 1935 przeniosła Go Władza Duchowna na administrację do Piask, gdzie otrzymał nominację proboszczowską. Ksiądz proboszcz Telesfor Kubicki został aresztowany przez Niemców w 1939 r. i osadzony w obozie koncentracyjnym w Stutthaf, gdzie zginął w 1940 r. (między marcem, a listopadem tego roku).

Opracowanie Bartłomiej Grabowski, źródła: Dziennik Kujawski z 28 stycznia 1939 r., http://www.wtg-gniazdo.org i http://kruszwicahistoria.blogspot.com/2015/08/ksieza-dekanatu-kruszwickiego.html Fot. ksiądz proboszcz Telesfor Kubicki, proboszcz Piask (ur. 1905, zm. 1940); http://kruszwicahistoria.blogspot.com/2015/05/krotka-historia-parafii-w-piaskach.html

Z dziejów Kościoła kruszwickiego – Kościół pw. św. Wita

Kościół pw. św. Wita znajdował się na Półwyspie Rzepowskim, w okolicy zamku kruszwickiego. W czasach budowy warowni kazimierzowskiej, w miejscu świątyni przebiegała fosa zamkowa. Kościół pw. św. Wita w Kruszwicy wzmiankowany był już na początku XIII w.  O istnieniu kościoła pod wezwaniem świętego Wita dowiadujemy się z Kroniki Mistrza Wincentego Kadłubka, a także z Kroniki Wielkopolskiej. Istnienie oraculum św. Wita potwierdzają także badania archeologiczne przeprowadzone na tym terenie w 1974 r. Kościół pełnił funkcję parafialne w Kruszwicy. Niektórzy badacze, jak Wojciech Dzieduszycki, uważają, że początkowo stał tu drewniany kościół pod tym wezwaniem, który z czasem zastąpiła budowla kamienna. Druga katedra kruszwicka obok kościoła św. Piotra, wzniesiona była prawdopodobnie w stylu romańskim, zbudowana z ciosu granitowego. Oba kościoły: św. Wita i Piotra zostały zdegradowane do rangi katedry w XII w., kiedy to Kruszwica stała się częścią biskupstwa włocławskiego. W czasie prac archeologicznych na terenie grodu kruszwickiego natrafiono na wiele ciekawych fragmentów architektury i wystroju wnętrz najprawdopodobniej z kościoła św. Wita. Były to potłuczone gliniane płytki posadzkowe, pokryte na powierzchni polewa, blachy ołowiane z pokrycia dachowego, budowlane kawałki kamienia sztucznego. Świątynia stała do około XV w., wówczas była już budowlą gotycką, zbudowaną z cegieł. 

Źródła: K. Górski, Dzieje Kruszwicy do końca VIII w., zarys monograficzny, pod red. J. Grześkowiaka, Toruń 1965, s. 195., W. Dzieduszycki, Kruszwica, Słownik Starożytności Słowiańskiej, t. 8, pod red. A. Gąsiorowski, G. Labuda i A. Wędzkiego, Wrocław-Warszawa-Kraków 1996, s. 377. Z Dziejów Pogranicza kujawsko-pomorskiego III, Strzelno-Kruszwica 2015, D. Kurzawa, Patrocina średniowiecznych kościołów w Kruszwicy, s. 28-31. Obraz "Św. Wit" wikipedia.

Lista Kasztelanów Kruszwickich do 1430 r. - w świetle najnowszych badań

Zamek kasztelański w Kruszwicy zniszczył najazd szwedzki, tytuł kasztelański obowiązywał jednak do samego upadku państwa Polskiego, do zaborów.

Piotr Wszeborowiec Stary ze Strzelna i Skrzyńska herbu Łabędź (1198)
Wilk z Izbicy herbu Awdaniec (około 1210-1216)
Teodor z Ludźmierza herbu Gryf (1222-1223)
Jan Wilkowic z Izbicy herbu Awdaniec (1233)
Marcin (1238-1243)
Osoba anonimowa wymieniona jako właściciel cła śledziowego w  Dziewie (1252)
Bogusza Miecławic z Lubania herbu Doliwa (1255)
Polubion herbu Doliwa (około 1256-1257)
Bezdziad z Kołudy herbu Kotwica (1271-1272)
Jakub, może z Chalna, herbu Ogon (1282)
Bartosz z Kościelca herbu Laska (1284)
Krystyn, może z Piotrkowa, herbu Łabędź (1288)
Bronisz ze Służewa herbu Pomian (1293)
Bernard (około 1297-1300)
Wojciech Bezdrzewic z Dąbrówki herbu Laska (1301)
Andrzej herbu Rogala (1301-1303)
Chebda ze Służewa herbu Pomian (1306)
Jan Kiwała z Ostrowa herbu Laska (1316-1327)
Przezdrzew z Procynia herbu Laska (1332-1339)
Mikołaj z Woli Bachórnej herbu Ogon (1344-1346)
Dobiesław z Kościelnej Wsi herbu Ogon (1351-1385)
Jan z Grabia herbu Pomian (1394-1410)
Krystyn ze Smólska herbu Szeliga (1411-1430)

Lista pochodzi z: Urzędnicy kujawscy i dobrzyńscy XII-XV wieku. Spisy oprac. J. Bieniak, S. Szybkowski, pod red. A. Gąsiorowskiego, Kórnik 2014, cz. A, nr 343-366.

W sejmie zajmował kasztelan kruszwicki miejsce sto czternaste. Po Piotrze Wielkim pojawia się kasztelan Wilk r. 1212-1216,

potem Tadro r. 1222-1223,

Jan r. 1233,

Marcin r. 1238,

Szymon r. 1240,

Marcin r. 1241,

Szczedrzyk r. 1242,

Marcin r. 1243,

Połub⁷ r. 1249,

Bogusz r. 1252-1255,

Bieździad z Zagopla r. 1271-1272,

Jakób r. 1280-1282,

Bartoliusz r. 1284,

Maciej r. 1288,

Bronisz r. 1293,

Mirosław r. 1294,

Andrzej r. 1300-1303,

Chebda r. 1306,

Bernard r. 1307,

Jan r. 1309-1319,

Antoni r. 1330,

Dobiesław r. 1333,

Przezdrzew r. 1339,

Mikołaj Wolski r. 1346,

Dobiesław z Kościelca Kościelecki Ogończyk r. 1346-1383,

Jan z Grabia Grabski Pomian r. 1400-1409,

Krystyn r. 1411-1420 z Markowic i Smólska

Dobiesław r. 1420,

Mikołaj z Warzymowa r. 1433-1434,

Mikołaj Lubstowski r. 1434-1446,

Swenko z Rososzycy r. 1452,

Andrzej z Kretkowa r. 1454,

Jan de Szuszczyno (?) r. 1461,

Mikołaj z Oporowa r. 1465,

Maciej z Służewa Służewski r. 1476,

Jan Kościelecki Ogończyk r. 1483-1485,

Andrzej Lubieński Doliwa r. 1490,

Mikołaj Kościelecki Ogończyk r. 1493-1500,

Andrzej Oporowski Sulima r. 1505-1508,

Jan Oporowski Sulima r. 1508-1511,

Wojciech Kaczkowski Pomian r. 1524-1530,

Andrzej Grabski Pomian r. 1532-1542,

Erazm Oporowski Sulima r. 1549,

Jan Grabski Pomian r. 1555-1560,

Grzegorz Zakrzewski Ogończyk r. 1562,

Grzegorz Kretkowski Dołęga r. 1573-1576,

Stanisław Siewierski Ogończyk r. 1577-1578,

Piotr Baliński Przosna r. 1580,

Łukasz Grabski Pomian r. 1586-1591,

Zygmunt Grudziński Grzymała r. 1593-1602,

Bogusław Złotnicki Nowina r. 1610,

Łukasz Sierakowski Ogończyk r. 1613-1620,

Stanisław Rysiński Leszczyc r. 1636-1637,

Grzegorz Zakrzewski Ogończyk r. 1640,

Jan Rysiński Leszczyc r. 1643,

Samuel Konstanty Szczawiński Prawdzic r. 1660-1693,

Jan Chryzostom Czapski Leliwa r. 1693-1700,

Alexander Piotr Czapski Leliwa r. 1701-1710,

Kazimierz Wolski Półkozic r. 1710-1712,

Michał Zakrzewski Pomian r. 1713-1714,

Stanisław Zakrzewski Pomian r. 1715-1726,

Władysław Łącki Korzbok r. 1717-1726,

Adam Koss własnego herbu r. 1727-1728,

jan Głębocki Doliwa r. 1754-1779,

Józef Brzeziński Leszczyc r.1783,

Kazimierz Rybiński Wydra r. 1783-1787,

Kazimierz Bogatko Pomian r. 1788.

Druga lista: Opracowanie Bartłomiej Grabowski, na podstawie monografii E. Callier, Kruszwica 1895, publikacja ze strony http://kruszwicahistoria.blogspot.com/2015/11/kasztelania-i-kasztelanowie-w-kruszwicy.html Obrazek ze strony http://kruszwica.fotopolska.eu/341246,foto.html